ኣብነት ስጋ ዝበልዑ ኣትክልቲ ትራይፍዮፋይለም ዝበሃሉ ኣትክልቲ ዝኾነ ምንቅስቓስ ኣይገብሩን። ኣብ ልዕሊኦም ንዝዓልብ ሓሰኻ ወይ ለመምታ ግን ይውሕጥዎ። ሳንዲውስ ዝተባህሉ ኣትክልቲ ግን ብጥቕኦም ንዝሓለፈ ግዳይ ኣቑጽልቶም ብምውርዋር ቆሊቦም ይበልዕዎ። ሄልያምፎራ ዝተባህሉ ድማ ልክዕ ከም እንስሳታት መግቢ ኣብ ምሕቃቕ ዝሕግዞም ምራቕ ኣለዎም።

– ካብ ብዝሒ ህዝቢ ዓለም፡ ኣብ ኣፍ ሰብ ዘሎ ብዝሒ ባክተርያ ይበዝሕ።

– ኣብ ገለ ሃገራት ንኽፍልታት ኣካል ብምርኣይ ጥራይ መጻኢ ዕድል ወዲ ሰብ ምትንባይ ከም ዝከኣል ይእመንን ይስረሓሉን። እምበኣር ንኣፍልጦኹም ጉምቦ ኢድካ ናይ ምንባብ ጥበብ “ኪሮማንሲ”፡ እግሪ ናይ ምንባብ ጥበብ “ኦምፋልማንሲ”፡ ከብዲ ናይ ምስማዕ ጥበብ ድማ “ጋስትሮማንሲ” ይበሃል።

– ታይኮ ብራህ እተባህለ ደንማርካዊ ተመራማሪ ኣስትሮኖመር ብሰንኪ ናብ ሽቓቕ ከይዱ ምሻን ተነፊሑ እዩ ሞይቱ። ከምዚ እዩ፡ ኣብ 16 ክ/ ዘመን መኣዲ ሓዲግካ ምኻድ ከም ዓቢ ነውሪ ይሕሰብ ነበረ። እቲ ሰታይ ምዃኑ ዝንገረሉ ብራሀ ድማ ምሉእ ምሸት መስተ ክሕንፍፎ ኣምስዩ፡ ኣመት ምሻኑ ከይገበረ መኣዲ ይቕረብ። ኣብቲ መኣዲውን እንተኾነ ምስታዩ ኣየቋረጸን። ሽንቲ መጺእዎ። ይቕሬታ ሓቲቱ ከይትንስእ፡ ምሒር ተሰኪፉ። ንነዊሕ ተጸሚሙ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ መወዳእታኡ ፍሕኛኡ ነተጎ። ኣብ ውሽጢ 11 መዓልታት ድማ ድሕሪ ነዊሕን መሪርን ቃንዛ ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈለየ።

– ጀይምስ ተምፕልማን ክውለድ ከሎ ምንም ኣእዳው ኣይነበሮን። ተምፕልማን በዚ ተስፋ ኣይቆረጸን። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ብልዑል መዓርግ ተመሪቑ። ኣብ ኮምፒተር ብዝገበሮ ምብልሓት ንኹሉ ሰብ ኣስደሚሙ። ንሱ ኩሉ ንጥፈታቱ ብኽልተ ኣእጋሩ እዩ ዝገብሮ። በእጋሩ ይበልዕ፡ በእጋሩ ይሰቲ፡ በእጋሩ ይጽሕፍ፡ በእጋሩ ማኪና ይዝወር፡ በእጋሩ ጭሕሙ ይላጸ፡ በእጋሩ ይስእል. . . ።

– መልክዕ ሰብኣይን ሰበይትን ከም ዝመሳሰል ኣስተብሂልኩምዶ ኣለኹም? ካብ ባዶ ተበጊስኩም ኣይኮንኩምን። በዓል ሞያ ስነ

-ኣእምሮ ዩኒቨርሲቲ ሚቺጋን ሮበርት ዛጃንክ ኣብ ዘቕረቦ መጽናዕታዊ ምርምር፡ ንነዊሕ ዓመታት ብሓባር ዝተቐመጡ ሰብኣይን ሰበይትን ውዒሎም ሓዲሮም እናተመሳሰሉ ከም ዝመጹ ይሕብር። እቲ በዓል ሞያ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ ሰብኣይን ሰበይትን ኣብቲ ብፍቕርን ሓድሕዳዊ ምትሕልላይን ዝነብርሉ እዋን ኣብቲ ብሓባር ዝካፈልዎ ናይ ሓጎስን ሓዘንን ስምዒታት ተመሳሳሊ መልክዕ ከምዝቕረጾም እዩ ዝገልጽ። ብፍላይ ድማ ኣብ እዋን ምዝናይ ኣብ ገጾም ዘንጸባርቕዎ ምልክታት ክቀዳድሑ ስለዝፍትኑ፡ ድሕሪ ነዊሕ ናብ ምምስሳል ገጹ ከምዘምርሖም እቲ መጽናዕቲ የረድእ።

ሕፍረት፥

ሓደ ካብቶም ትርጉሞምን መበገሲኦምን ክፍለጡ ዘይተኻእሉ ባህርያት ወዲ-ሰብ እዩ። እዚ ናይ ምሽቃል፡ ጽቡቕ ዘይምስማዕን ርእሰተኣማንነትካ ናይ ምጥፋእን ስምዒት፡ ሓደ ካብቶም ብምሕፋር ንገልጾም ስምዒታት እዮም። ሓደ ሰብ ምስ ዘይፈልጦ ሰብ ክቀራረብ ከሎ ዝስምዖ ናይ ምሽቑራር ስምዒት ሕፍረት ኢልና ንገልጾ። ሕፍረት፡ ሓደ ካብቲ ካብ ከባቢና ወይ ካብ ዝዓበናሉ ቦታ እነጥርዮ ባህሪ እዩ። እዚ ምሳና ዝዓቢ ባህሪ፡ ወላ’ኳ ተመራመርቲ መበገሲኡን ጠንቁን ክፈልጥዎ እንተዘይከኣሉ፡ ውጽኢት ናይቲ ልዑል ዓቐን ርህራሄ እዩ ኢሎም ይገልጽዎ። ንሕፍረት ድማ እቲ ፍሉይ ባህሪ ናይ ወዲ-ሰብ እዩ ይብሉዎ። ሓደ ሰብ ካብ መጠን ንላዕሊ ምስ ዝሓፍር፡ ካብ ውሽጡ ብዝፍጠር ናይ ጭንቀት ስምዒት ኣብ ገጹ ክርአ ይኽእል።

ጥበብ፥

ሓደ ካብቶም ብተመራመርቲ ክፍለጡ ዘይተኻእሉ ዘለዉ ክእለትታት ናይ ወዲ-ሰብ እዩ። ንጥበብ ድማ እቲ ዝኾነ ሰብ ምስ ደለዮ ከምጽኦ ዝኽእል ባህሪ ኣይኮነን ኢሎም ይገልጽዎ። ቅብኣ፡ ሳዕስዒትን ቅርጻ ቅርጺን እቶም ወዲሰብ ብተፈጥርኡ ክውንኖም ዝኽእል ባህርያት ወይ ጥበባት እዮም። እዞም ደሊኻ ከተምጽኦም ዘይትኽእል ጥበባት እዚኣቶም ካበይ ከም ዝመጹ ክፈልጡ ብዘይ ምኽኣሎም፡ ብድብድቡ ተውህቦ እዩ ኢሎም ገዲፈሞ ኣለዉ። ዕድመ ብጽሕና ወይ ግርዝውና፥ እቲ መተሓላለፊ መድረኽ፡ ወይ ድማ ሓደ ሰብ ኣብ ነብሱን ኣተሓሳስቡኡን ለውጢ ዘምጻኣሉ ደረጃ እዩ። ገለ ተመራመርቲ ነዚ ዕድመ ብጽሕና፡ ሓደ ሰብ ቅድሚ ኣብቲ ናይ ብጽሕና ወይ’ውን ጉብዝና ደረጃ ምብጽሑ ንዝሕዞ ሓላፍነት መፈተኒ እዩ ኢሎም ይገልጽዎ። እዚ ይኹን ደኣ’ምበር፡ ኣብዚ ዕድመ’ዚ ዘጋጥም ዕቤት ናይ ኣተሓሳስባ ብኸመይ ከም ዝመጽእ ተመራመርቲ ክፈልጥዎ ኣይከኣሉን ዘለዉ።

ልግሲ፥

ጽቡቕ ምግባር ሓደ ካብቲ ባህርያት ናይ ወዲ-ሰብ እዩ። ስለምንታይ እዩ ሓደ ሰብ ለጋስ ዝኸውን ክፍለጥ ኣይከኣልን እዩ። ልግሲ፡ ንድሕነት ናይ ሓደ ሰብ ዝግበር ንጥፈት እዩ። ኣብ ዝበዝሑ ባህልታትን ሃይማኖታትን፡ ልግሲ ከም ጽቡቕ ግብሪ እዩ ዝውሰድ። ምስዓም፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ባህልታትን ልምድታትን ብምሙርኳስ ዝተወስደ ገምጋም፡ ምስዓም መግለጺ ፍቕሪ፡ ክብሪ፡ ሰላምታ፡ ምሕዝነት፡ ሰላምን ጽቡቕ ዕድልን ኮይኑ’ዩ ተረኺቡ። እዚ ኣተሓሳስባ ወይ’ውን ርድኢት ግን ንተመራመርቲ መበገሲኡ ክንጽረሎም ኣይከኣለን ዘሎ።

ሕልሚ ፥

ኣብ ግዜ ድቃስና ዝረኣዩና ስእሊታት፡ ዝስምዑና ድምጺታት፡ ወይ’ውን ካልእ ስምዒታት እዮም። ሕልሚ፡ መስርሕ ናይቲ ኣብ ግዜ ድቓስና ዝኽሰት ከቢድ ሓሳብ እዩ።a

ቀይሕ ዕንበባ ትብዓት፡ ጅግንነት፡ ኣኽብሮት፡ ጽንዓት፡ ኣድናቖትን ድሌትን ይገልጽ።

ሮዛ ዕንበባ ሃሳስ ወይ’ውን ፈኩስ ሮዛ ሕብሪ ናይ ዕንበባ፡ ንሕያውነት፡ ሓጎስን ፍቕርን ይገልጽ።

ኣዝዩ ውቁብ ሮዛ ዕንበባ’ውን ከም ተወሳኺ መግለጺ የዋህነት፡ ውቃበን ግርማን እዩ ዝውሰድ።

ሰመያዊ ዕንበባ እዚ ምልክት ሰላም ዝኾነ ሕብሪ፡መግለጺ ህድኣትን ግሉጽነትን እዩ።

ኣዝዩ ምዕሩግ ሰመያዊ ዕንበባ፡ “ህድእ በል፡ ጭንቀት ኣወግድ” ንዝብሉ ሓበሬታታ ንምግላጽ ይጠቅም።

ጻዕዳ ዕንበባ ጻዕዳ ሕብሪ ኣብ ዕንበባ መግለጺ ኣኽብሮት፡ ትሕትናን ምእዙዝነትን እዩ። ብተወሳኺ ድማ ንንጽህናን ቅንዕናን ይውክል። ብዘይካ’ዚ፡ ትርጉም ጻዕዳ ዕንበባ ኣብ ዓይነት ወይ ኣብ ጽባቐ ናይቲ ዕንበባ’ውን ይምርኮስ እዩ። ሓንቲ ጻዕዳ ዝሕብራ ሕቋፍ ዕንበባ ደማቕን ጽብቕትን ምስ እትኸውን፡ ንኣኽብሮት እያ እትገልጽ።

ብጫ ዕንበባ ብጫ ሕብሪ መግለጺ ሓጎስ ከም ምዃኑ መጠን፡ ሓንቲ ሕቋፍ ዕንበባ ደማቕን ጽብቕትን ምስ እትኸውን ንምሕዝነት ድሉው ምዃን ትገልጽ። ዕንበባ ብዘይካ’ዚ፡ ብጫ ዕንበባ ዓወትን ክብርን ንምስትምቓር ይገልጽ። ብተወሳኺ፡ በዚ ሕብሪ’ዚ ኣቢልካ ሓጎስካ ክትገልጽ ከም እትኽእል እዩ ዝንገር።

ኣራንሾኒ ዕንበባ ኣራንሾኒ ሕብሪ፡ ደሚቕ ብምዃኑ መግለጺ ናይ ምሉእ ሂወት እዩ። ብዘይካ’ዚ፡ ኣራንሾኒ ሕብሪ ኣብ ሕቋፍ ዕንበባ ውዕዉዕ ስምዒት ይፈጥር።

ቀጠልያ ዕንበባ ትስፉው ናይ ሓደ ነገር ምሕዳስ ይውክል። ቀጠልያ ሕብሪ ኣብ ሕቋፍ ዕንበባ ንጽቡቕ ዕድልን ምሉእ ጥዕናን’ውን ይገልጹ እዮም።

ሊላ ዕንበባ እዚ ናይ ንግስነታዊ ሕብሪ፡ መግለጺ ክብረት፡ መዓርግ፡ ግርማ፡ ልምድን ዓወትን እዩ። ኣብ ሕቋፍ ዕንበባ፡ ሊላ ሕብሪ መግለጺ ኣድናቖትን ኣምልኾትን ከም ዝኾነ ይግለጽ።

ሓደ ሰብ ኣብ ገረብ ምስ ሓኾረ’ሞ እቲ ገረብ ምስ ዝንቀሳቐስ፡ እቲ ሰብ እንታይ ይስምዖ? ኢልና ምስ እንሓትት – ልክዕ ከምቲ

ከም ፋሽን ተቐልቀለ። ብፍሉይ ንደቀንስትዮ ተባሂሉ ድማ፡ ታኬት ዘለዎ ጫማ (high heeled shoe) ተሰርሐ። እዚ ዓይነት ጫማ፡ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ዓቢ ተፈታዉነትን ተጠላብነትን ረኸበ። ዝተፈላለየ ኣስማት እናተዋህቦ ድማ፡ ኣብ መላእ ዓለም ከም ፋሽን ግኑን ኰነ። እተን ጫማ ዘፍርያ ዝነበራ ትካላት፡ ነቲ ናይ ፈለማ በዓል ታኬት ጫማ ብዝተፈላለየ ቅዲ ክሰርሓኦ ተጓየያ። በዚ ጫማ’ዚ ሃብታማት፡ ማእኮሎትን፡ ድኻታትን ዝለብስዎ እናተባህለ ደረጃታት ሕብረተሰብ ኣብ ሰለስተ ተመቓቐለ። ቀስ ብቐስ፡ ተወዳዳሪ ዝዀነ ፍርያት ብምፍራይ ኣታዊታት ምእንቲ ክረኽባ፡ ብርክት ዝበላ ጫማ ዘፍርያ ካምፓኒታት ኣብ ምሉእ ዓለምና ተኸፍታ። እዘን ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝርከባ ጫማ ዘፍርያ ትካላት፡ ፍርያተን ኣብ ምሉእ ዓለም ብምዝርጋሕ ቢልዮናት ኣታዊታት ክረኽባ ክኢለን ኣለዋ። ጫማታት ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ብሓድሽ ቅዲ፡ እናተሰርሐ ኣብ ኢድ ህዝቢ ዓለም በጺሑ ይርከብ።

የፍሪ፣ እዚ ኣብ ከስዐና ዝርከብ ሃይድሮ-ክሎሪክ ኣሲድ ሓፊስ ኰይኑ። ኣብ ልዕሊ ሓደ ዕንጨይቲ እንተ ነንጥቦ ኣብ ደቒቕ ከንኩሎ ዝኽእል እዩ፣ “ጂ” ዝተሰምዩ ወሃዮታት ከኣ ጋስትሪን የፍርዩ፣ ጋስትሪን ሓደ ካብ ናይ ኣካላትና ሆርሞናት ኰይኑ። ንፍርያምነት ሃይድሮ-ክሎሪክ ኣሲድ ብፓርሺያል ወሃዮታት የነቓቕሕ፣ ከስዐ ብኢፒተልያል ወሃዮታት ዝተሓጽረ እዩ፣ እዞም ንከስዐ ዝከላኸሉ ኢፒተልያል ወሃዮታት ብባይ-ካርቦኔት ዝሃብተመ ፈሳሲ መሰል የፍሪን ይነዝዕን፣ እዚ ነዝዒ ንሙካሳ ዝተባህለ መንብሬን የኽብቦ፣ እዚ ብባይካርቦኔት ዝቖመ ፈሳሲ። ንኣልካሊን። በይዝን ንበይዝ ባዶ ዝገብር ኣሲድን ዝሓዘ እዩ፣ ከም ውጽኢት ውህደት ናይዞም ጥረ-ነገራት ማይ ይፍጠር’ዩ፣ ተደጋጋሚ ምፍራይ ናይዚ ባይካርቦኔት ሶሉሽን ከኣ ከስዐ ባዕላ ንባዕላ ከይትብላዕ ይከላኸለላ፣ ኣብ ገለ ሰብ። ናብ ከስዐ ዘይእኹል (ድኹም ወይ ዝሞተ) ደም ምስ ዝበጽሕ። ዝያዳ ኣሲድ ይፈሪ፣ እቲ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ከኣ ማዕረኡ ክሰርሕ ምስ ዘይክልእ። ጋስትራይት ዝብሃል ሓማም ከጥቅዖም ይረአ፣ ከምኡ’ውን “ሀሊኮ-ባክተር ፓይሎሪ” ብልምዲ ኤች-ፓይሎሪ ዝብሃል ፍሉይ ባክተርያ ልክዕ ከም ጋስትሪክ ኣልሰር ከጥቅዖ ይኽእል፣

ትርሓስ ዘመደ – ኮሌጅ ሓመልማሎ

ሓቀይዶ? እምበኣር ክንፈልጥ፡ ነፍሲ-ወከፍና ከም’ዚ ዝበለ ባንክ ኣሎና። ግዜ ዝተባህለ ባንክ ንጉሆ ንጉሆ 86,400 ካልኢታት የለቅሓና። ምሸት ምሸት ከኣ ነቲ ከንቱ ዘባኸንናዮ ግዜ ከም ክሳራ ይሰንዶ’ምበር ንጽባሒቱ ኣየቐምጠልናን’ዩ። ስለዚ ንጽባሕ ዝቕመጥ ተረፍ ግዜ የለን። ነፍሲ-ወከፍ መዓልቲ ሓድሽ ተንቀሳቓሲ ሕሳብ’ዩ ዝኽፈተልና። ንምሸቱ ድማ ንዘይተጠቐምናሉ ግዜና የሕርሮ። ስለዚ ነንዕለቱ ንዝወሃበና ናይ ግዜ ሕሳብ ብዝግባእ ምስ ዘይንጥቀመሉ እቲ ክሳራ ንዓና’ዩ ዝኸውን። ንጽባሕ ክንጥቀመሉ ኢልና ዓቂብናዮ ዝሓድር ግዜ የልቦን። ንዕለቱ ብዝወሃበካ ግዜ ክትነብር ኣለካ። ክንዲ ዝኾነ ኣብ ጥዕናኻ፡ ሓጎስካን ዓወትካን ናብ ዝበረኸ ጽፍሒ ንኽትበጽሕ፡ ነፍሲ-ወከፍ መዓልቲ ንዝወሃበካ ምጡን ግዜ ብውሕልነት ኣውፍሮ።