***

ህይወትና ከምቲ ውቅያኖስ እያ፣ እቶም ኵሉ ሳዕ እንገብሮም ፈተነታት ከኣ ኣካል ናይ ህይወትና እዮም፣ ክዀነልና ኢልና ንጽዕር፣ ጽዒርና ዘይንዕወተሉ ግዜ ኣሎ፣ ዘይምዕዋትና ውድቀት ኣይኰነን፣ “ወዲቐ!” ኢሉ ምትንሳእ ዝኣቢ’ዩ ውዱቕ፣ ፈተነ መብልሒና እዩ፣ ብእኡ ንጽረብ። ብእኡ ንበስል። ብእኡ ብቑዓት ንኸውን፣ ኣብ ፈተና ምውዳቕ መወዳእታ ኣይኰነን፣ መጀመርታ ናይቲ ሓደ ድሒሩ ዝስዕብ ፈተና እዩ፣ ዓለም ከባብ እያ፣ እቲ መወዳእታ ዝመሰለና። መጀመርታ ኰይኑ ክጸንሕ ይኽእል እዩ፣ ከምኡ ድማ እቲ መጀመርታ ዝመስለና መወዳእታ ኰይኑ ክጸንሕ ይኽእል’ዩ፣

ተወርሶ፡ ከሚካላዊ ዘይሚዛናውነት ኣብ ኣእምሮን ብርቱዕ ጭንቀትን ነቲ ኩነታት ካብ ዘጋድዱ ረቛሒታት እዮም። ምልክታት ጸቕጢ ዝኸዱን ዝመጹን’ዮም። ጸቕጢ ኩሉ ግዜ፡ ብዝተሓዋወሰ ስምዒት ናይ ምሕዛን ወይ ምቕዛን ዝጅምር ኰይኑ፡ ምስ ግዜ እናበርትዐ ይኸይድ። እዚ ሕማም ክጅምረና እንከሎ፡ ድቃስ ክኣብየና ወይ ካብ ንቡር ንላዕሊ ክንድቅስ ንኽእል። ምቅይያር ባህርያት ኣመጋግባ፡ ተስፋ ምቑራጽ፡ ትሑት-ነብሰ ክብሪ ምህላው፡ ረሸሽ ምባል፡ ምስ ሰባት ገርጨውጨው ምባል፡ ሽቐልቀል ምባል፡ ተገዳስነት ምጉዳል፡ ትሑት ድሌት ጾታዊ ርክብ ምህላው፡ ትሑት ኣተኩሮ ኣብ ጉዳያት ወዘተ፡ ኣብ መብዛሕትኦም ዝኽሰቱ ምልክታት ክዀኑ እንከለዉ፡ ፈተነ ነብሰ-ቅትለት እቲ ዝኸፍአ ምልክት ጸቕጢ ምዃኑ ሰብ ሞያ ሕክምና ይገልጹ።

ብክቱር ጸቕጢ ዝሳቐዩ ሰባት ብውሕዱ-ክልተ ካብዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ምልክታት ንክልተ ዓመት ወይ ልዕሊኡ ከርእዩ ይኽእሉ። ውጡር ጸቕጢ ዘለዎም ሰባት ብዛዕባ ነብሶም ኮነ ካልኦት እወታዊ ኣተሓሳስባ የብሎምን። ሕማም ጸቕጢ፡ መድሃኒትን ምኽርን ሓዊስና ክንፍውሶ ንኽእል። መድሃኒት ነቲ ኣብ ኣእምሮና ዘጋጥም ከሚካላዊ ዘይሚዛናውነት ንምፍዋስ ክንጥቀመሉ ከለና፡ ምኽሪ ድማ፡ ኣብ ህይወትና ንዘጋጥሙና ውልቃዊ ጉዳያት እወታዊ መረዳእታ ክህልወና ይሕግዘና። ብዙሓት ሰባት ጸቕጢ ኣብ ዝስምዖም ግዜ፡ ሕማሞም ክሓብኡ ክብሉ እቲ ዝግባእ ክንክን ኣይረኽቡን።

ጸቕጢ ኣብ ዝስምዓና ግዜ ናብ ሓኪም ብምኻድ፡ ዝተዋህበና ምኽርን ዝተኣዘዘልና መድሃኒትን ብግቡእ ክንወስድ ይግባእ። ዋላ’ውን እቲ መድሃኒት ድሕሪ ምውሳድና ዝሓሸና ኰይኑ እንተተሰምዓና፡ ብዘይ ትእዛዝ ሓኪም ከነቋርጽ ኣይግባእን። ተወሳኺ፡ ብምኽርን ሓሳባትን ክሕግዙና ምስ ዝኽእሉ ሞያውያን ወይ ኣዕሩኽ ምምሕዛው እውን ካልእ ኣድማዒ ፍወሳ’ዩ። ብቕንዕና ከማኽሩኻ ምስ ዝኽእሉ ሰባት ምቕራብ፡ እወታዊ ባህሪ ከተማዕብልን፡ ንጸገማትካ ኰነ ህይወትካ ብሓድሽ ኣገባብ ክትገጥሞምን፡ ከም ውጽኢቱ ድማ ካብ ጸቕጢ ናጻ ክትከውን ሓጋዚ ኣበርክቶ ኣለዎ። ስለዚ፡ ምልክታት ጸቕጢ ብግቡእ ምስትውዓልን ንምቁጽጻሮምን ስጉምቲ ምውሳድን ብጥዕናኻ ንምቕጻል ብቐዳምነት ክንወስዶም ዘለና ስጉምታት’ዮም። እንምገቦ ዓይነት መግቢ፡ እንድቅሶ ንውሓት ግዜ፡ እንገብሮ ምንቅስቓሳት ንዘለና ጸቕጢ ኣብ ምቅላል ዘለዎም ኣድማዒ ተራ’ውን ክንዝንግዖ የብልናን።

ሳንደርስ ኣብ 1890 እዩ ተወሊዱ። ወዲ ሓሙሽተ ዓመት ምስ ኰነ ኣቦኡ ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዮ። እታ ክሳብ ሽዑ ስራሕ ገዛ ጥራይ እትሰርሕ ዝነበረት ኣዲኡ፡ ደቃ ንኸተዕቢ ግዳም ወጺኣ ክትሰርሕ ነበራ። በዚ ምኽንያት እዚ ኸኣ ሳንደርስ ነኣሽቱ ኣሕዋቱ ኣብ ምሕላውን መግቦም ኣብ ምድላውን ተዋፈረ። ሻብዓይ ዓመቱ ምስ ደፈነ ጽቡቕ ገይሩ መግቢ ከዳሉ ዝኽእል ኰነ። ወዲ ዓሰርተ ዓመት ምስ ኰነ ኣብ ከባቢኦም ምስ ዝነበረ ሓረስታይ በዓል ውዕለት ኰይኑ ክሰርሕ ጀሚሩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣዲኡ ናብ ካልእ ሰብኣይ ተመርዓወት። ምስ ሰብኣይ ኣዲኡ ፍጹም ክቃዶ ስለ ዘይከኣለ ትምህርቱ ኣብ ሻብዓይ ክፍሊ ብምቊራጽ፡ ብገዛእ ፍቓዱ ቤቱ ሓደገ።

ኣብ ዓሰርተው ኣርባዕተ ዓመቱ፡ ሰረገላታት ፈረስ ሕብሪ ናይ ምልካይ ስራሕ ስለዝረኸበ፡ ናብ ክፍለ ሃገር ኢንዲያና ብምኻድ ንኽልተ ዓመታት ሰርሐ። ኣብ መበል ዓሰርተው ሽዱሽተ ዓመቱ ንሓቀኛ ዕድሚኡ ክልተ ዓመታት ብምውሳኽ ሃገራዊ ግብኡ ኣብ ኲባ ፈጸመ። ሳንደርስ ዓሰርተው ትሽዓተ ዓመት ምስ መልአ፡ ኣብ መንገዲ ባቡር እናሰርሐ እንከሎ ምስ ጆሴፊን እተባህለት መንእሰይ ተላለየ’ሞ፡ ምስኣ ቃል ኪዳን ኣሰረ። ክልተ ኣዋልድን ሓደ ወድን’ኳ እንተወለዱ፡ እቲ ወዲ ኣብ ንኡስ ዕድሚኡ ተጐዲኡ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኢሊኖይስ ናይ መገዲ ባቡር ስራሕ እኳ እንተረኸበ፡ ምስ መሳርሕቱ ብዘይምቅዳዉ ካብ ስራሕ ተሰጐጐ። ሰበይቱ ኸኣ ደቃ ሒዛ ገዲፋቶ ናብ ስድርኣ ከደት። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እንከሎ ኸኣ’ዩ፡ ናይ ሕጊ ትምህርቲ ብርሕቀት ክከታተልን በቲ ሞያ ክሰርሕን ዝጀመረ። እንተዀነ ንስራሕ ሕጊ’ውን ምስ ሓደ ካብ ዓማዊሉ ድሕሪ ምብኣሱ ገደፎ። ናብ ኣዲኡ ብምኻድ ከኣ፡ ናብ ስራሕ መገዲ ባቡር ተመልሰ።

እንተዀነ ካብዚ’ውን ተሰጐጐ ድኣ። ኣብ መበል ሰላሳ ዓመት ዕድሚኡ፡ ትካል ምጽጋን ጃልባ ከፈተ’ሞ ብኡ ንብኡ ጽቡቕ መኽሰብ ረኸበ። ብዝረኸቦ ዕስራን ክልተን ሽሕ ዶላር ኣታዊ – ትካል ምስራሕ ኣምፑል (ልቺ) እኳ እንተኸፈተ ኣብዚ’ውን ከሰረ። ድሕሪ እዛ ፍጻመ ሳንደርስ ብዘይውዓል ሕደር ናብ ዊንቸስተር ኩንቲኪ ብምግዓዝ፡ ኣብ ስራሕ ሸቐጥ ተዋፈረ። ኣብዚ ስራሕ እዚ’ውን ንኽስጐግ ግዜ ኣይወሰደን። ብ1930 ብሓንቲ ናይ ነዳዲ ዘይቲ ትካል፡ ክራይ ዘይከፍለሉ ቦታ ምስ ተዋህቦ ስጋ ደርሆን ካልእ ዝተፈላለዩ መግብታትን ኣብ ምድላው ነጠፈ። ስርሑ ቀስ ብቐስ እናዓበየ ድሕሪ ምኻድ፡ ኣብ መላእ እታ ኲንቲኪ ፍሉጥ ክኸውን በቕዐ። ዓሰርተው ሓደ ቀመማት ብምሕዋስ ዘዳልዎ ዝነበረ መግቢ ኣብ ዓማዊሉ ልዑል ተቐባልነት ስለዘውሃቦ ናብርኡ ርኡይ ምምሕያሽ ኣርኣየ። በዚ ተሓጊዙ ኸኣ፡ ኣብ ኮርቢን እተባህለት ንእስ ዝበለት ከተማ ምጥን ዝበለ ሆቴል፡ እንዳ ሻሂ፡ ትካል ሓፈሻዊ ጽገና ክኸፍት ከኣለ። ክላውዲያ ንእተባህለት ሰብ፡ ማናጀር ኣብ ሰሜን ኮርቢን ናይ ዝነበረ ቤት-መግብን ሆቴልን ሸይሙ፡ ንባዕሉ ኣብ ካልእ ከተማ ኣብ ዝነበረ ካፋተርያኡ ከም ተሓጋጋዚ ማናጀር ብምዃን ሰርሐ። ኣብ 1947 ነታ ቀዳመይቲ በዓልቲ ቤቱ ድሕሪ ምፍትሑ ንክላውዲያ ኣብ 1949 ተመርዓዋ። ኣብ 1952 ሳንደርስ ንመጀመርያ ግዜ ቅልዋ ደርሆ ንኸዳሉ ፍሉይ ፍቓድ ተዋህቦ። ዝተፈላለያ ኣብያተ-መግቢ ነዚ ፍርያት ቅልዋ ደርሆ ‘ንዓይ ንዓይ’ ክብላኦ ስለዝጀመራ እቲ ትካል ስሙ ሰማይ ክዓርግ ግዜ ኣይወሰደሉን። እንተዀነ ሕጂ’ውን ህይወት ምስ ሳንደርስ ጭርጭር ዓበደ ካብ ምጽዋት ዓዲ ኣይወዓለትን። ጠንቁ ብዘይተፈልጠ ምኽንያት መሸጣ ትካላቱ ብናህሪ ከንቈልቁል ጀመረ።

ዝነበሮ ዕዳ ንምኽፋል ዘለዎ ዘበለ ንብረት ሸጠ። ወዲ ስሳን ሓሙሽተን ዓመት ምስ ኰነ፡ እግሩ ተሰይሩ ብትካል ማሕበራዊ ድሕነት 105 ዶላር ብመልክዕ ቸክ እናተዋህቦ ክእለ ጀሚሩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ሕሉፍ ተመኲሮታት ብዕምቈት ድሕሪ ምፍታሹን ምስ ነብሱ ድሕሪ ዝገበሮ ነዊሕ ምይይጥን፡ ናብ ዝተፈላለያ ኣብያተ መግቢ መረቕ ክሸይጥ ወሰነ። ዓማዊል ንምርካብ ከኣ ዳርጋ ኣብ መላእ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዞረ። ይኹን እምበር ብዘይ ገለ ሞያ ነዊሕ ግዜ ተጓዕዘ። ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመታት ግን እዚ ንግዲ’ዚ ዕዉት ኰይኑስ ክሳብ 3.5 ሚልዮን ጽሩይ መኽሰብ ረኸበሉ። ወዲ 88 ዓመት ምስ ኰነ፡ ትካሉ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ ዕብየቱ በጺሑስ ቢልዮነር ኰነ። እቲ ትካል ክሳብ ሕጂ ዓቢ ስም ዘለዎ ትካል’ዩ። ግዜ እርጋኑ ምስ ክላውዲያ በዓልቲ ቤቱ ብሓጐስ ዘሕለፈ ሳንደርስ፡ ኣብ 1980 ኣብ መበል 90 ዓመቱ ነዛ ዓለም ተሰናበታ። ኣብ ትሕቲ ዝዀነ ይዂን ኩነት፡ ኢድካ ዘይምሃብን ወትሩ ትስፉው ምዃንን ጽንኩር እዋን ንኽትሰግር፡ ዋላ እንተወደቕካ ዳግማይ ንኽትትንስእ ኣየጸግምን። ህይወት ቃልሲ እያ ሽሕ ግዜ ውደቕ ተስፋ ግን ኣይትቚረጽ!!!

ምህሮ ቁጽሪ 1

ንስሪ ኩሉ ግዜ ኣብ ኣዝዩ ልዑል ብራኸ ምብራር’ዩ ዝብርሆ። ኣብቲ ንስሪ ዝበጽሖ ብራኸ ዝኾነ ኣሞራን ካልእ ዓሌት ኣዕዋፍን ክበጽሕዎ ኣይክእሉን ኢዮም። በቃ ንስሪ ጥራይ’ዩ ኣብ ጫፍ ሰማያት ከም ድልየቱ ከንሳፍፍ ዝኽእል። ንስኻ ከኣ ልክዕ ከም ንስሪ ናብ ጫፍ ሕልምኻ ክትበጽሕ ምስ ከም ናትካ ሕልሚ ዘለዎም ሰባት ተመሓዞ። ኣብ ልዑል ብራኸ ክበሩ ምስ ዘይክእሉ ከም በዓል ኣሞራን ኳኽን ኣይትኺድ፡ ንስሪ ምስ ንስሪ’ዩ ዝበርር።

ምህሮ ቁጽሪ 2

ንስሪ ትኩራት ኣዒንቲ ኢየን ዘለዋኦ፡ ካብ ዓሌት ኣዕዋፍ ከም ናይ ንስሪ ናይ ምርኣይ ክእለት ዝተዓደሎ የለን። ንስሪ ኣብ ሓሙሽተ ኪሎ ሜተር ብራኸ ኮይኑ ኣብ ምድሪ ንዘሎ ግዳዩ ብዝግባእ ክርእዮ ይኽእል። ኣዒንቲ ንስሪ ኣጽቢበን ኣብ ልዕሊ እቲ ግዳይ ምስ ዓለባ ናብ ካልእ ኣየተኩራን ኢየን። ዝኾነ መስገድላትን ዕንቅፋትን ዋላ የጋጥመካ ንኣዒንትኻ ካብቲ ክትበጽሖን ክትጭብጦን እትደሊ ምዕራፍ ኣይተልግሰን። ሓደ እዋን ሓደ ለባም ንሰለስተ ተማሃሮኡ ከመይ ገይርካ ቀስቲ ትውርውርን ዕላማኻ ከኣ ብግቡእ ትሃርምን ክምህሮም ሒዝዎም ንበረኻ ከደ። ኣብቲ ዝደለይዎ ቦታ ምስ በጽሑ ነታ ኣብ ጫፍ ናይ ገረብ ዝነበረት ዑፍ ከም ዒላማ ገይሮም ክሃርምዋ ነገሮም። ነቲ ቀዳማይ ተመሃራይ እንታይ ትርኢ ኣሎኻ ኢሉ ብዝሓተቶ፡ “ዓቢ ጎቦ፡ ሩባ፡ ገረብ ኣብ ጫፋ ከኣ ሓንቲ ዑፍ ይርኢ ኣለኹ” ክብል መለሰ። ካልኣይ ተመሃራይ’ውን ተመሳሳሊ ሕቶ ምስ ተሓተተ “ነዊሕ ገረብን ኣብቲ ጨንፈራ ከኣ ሓንቲ ዑፍ ይርኢ ኣለኹ” ኢሉ መለሰ። ሳልሳይ ተሓታቲ “ብዘይካ ዓይኒ ናይታ ዑፍ ዝኾነ ነገር ይረኣየኒ የለን” ኢሉ መልሱ ሃበ። እቲ መምህር ቀስቶም ክውርውሩ ምስ ኣዘዘ እታ ዑፍ ዓይና ተሃሪማ ወደቐት። መኖም ከም ዝሃረማ ከኣ ርዱእ ነበረ።

ምህሮ ቁጽሪ 3

]]> https://habeshamax.com/%e1%88%93%e1%8d%88%e1%88%bb%e1%8b%8a-%e1%8d%8d%e1%88%8d%e1%8c%a0%e1%89%b5/%e1%89%b5%e1%88%9d%e1%88%85%e1%88%ad%e1%89%b2-%e1%8a%ab%e1%89%a5-%e1%8a%95%e1%88%b5%e1%88%aa/feed/ 1 1743 https://habeshamax.com/%e1%88%9d%e1%8a%bd%e1%88%aa%e1%89%b3%e1%89%b5/%e1%88%93%e1%8b%ad%e1%88%8a-%e1%89%83%e1%88%8b%e1%89%b5/ https://habeshamax.com/%e1%88%9d%e1%8a%bd%e1%88%aa%e1%89%b3%e1%89%b5/%e1%88%93%e1%8b%ad%e1%88%8a-%e1%89%83%e1%88%8b%e1%89%b5/#respond Sat, 19 Jun 2021 20:53:31 +0000 https://habeshamax.com/?p=1717 ሓደ መዓልቲ ሓደ ናይ ስነ-ልቦና ምሁር ንሓይሊ ኣተሓሳስባን ቃላትን ኣመልኪቱ ኣስተምህሮ እናሃበ እንከሎ፡ ሓደ ወዲ ኢዱ ሓፍ ብምባል፡ “ንዓይ፡ ብቓላት ደጋጊመ ጽቡቕ ዕድል ወይ ሕማቕ ዕድል ብምባል ኣይኮነን ጽቡቕ ወይ ሕማቕ ዝስማዓኒ። ንዓይ እዚኦም ተራ ቃላት እዮም። ቃላት ዋላ ሓንቲ ሓይሊ የብሎምን” በሎ’ሞ፡ እቲ ምሁር ትቕብል ኣቢሉ፡ “ሱቕ በል ዓሻ፡ ንስኻ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ዋላ ሓንቲ ርድኢት የብልካን” ምስ በሎ፡ እቲ ወዲ ደሙ ፈልሖ። ገጹ ናብ በርበረ ተቐዪሩ ከኣ ካብ ኮፍ መበሊኡ ተንሲኡ ሕማቕ ቃላት እናውጸአ ክጻረፍ ጀመረ። እቲ ምሁር ኢዱ ሓፍ ብምባል፡ “በጃኻ ብዙሕ ይቕሬታ ግበረለይ። ከሕርቐካ ኣይሓሰብኩን ተጋግየ እየ” በሎ’ሞ፡ ወዲ ንእለት ክሃድእ ጀመረ። ኩሎም ኣብቲ ኣዳራሽ ዝነበሩ ሰባት ድማ ጉጅምጅም ክብሉ ጀመሩ። እቲ ምሁር ጸኒሑ፡ “እዚ’ዩ እቲ መልሲ ናይቲ ርእይቶኻ። ገለ ቃላት ኣሕሪቖሙኻ፡ ገለ ከኣ ኣህዲኦሙኻ። ሕጂ’ኸ ሓይሊ ቃላት ተረዲእካዮም’ዶ?”

1. ኣነን ስድራይን ብዛዕባ ውሽጣዊ ኣተሓሳስባና ከይሓባእና ብጋህዲ ንዘራረብ።
2. ኣብ ነንሕድሕድና ልዑል ምትእምማን ኣለና።
3. ቀዳምነታት ክንህቦ ኣብ ዝግባእ ነገራት ብዘይጸገም ተረዳዲእና ንኸይድ።
4. ንዝኾነ ንምነዮ ነገራት ወይ’ውን ኣብ መጻኢ ክገጥመና ንዝኽእል ነገራት፡ ብዝግባእ ክንገጥሞ ከም እንኽእል ኣብ ነንሕድሕድና ምሉእ ምትእምማን ንገብር።
5. ውልቃዊ ዕብየት ኣብ ዝምድናና ወይ ርክብና ኣገዳሲ ቦታ ንህቦ። ነንሕድሕድና’ውን ኣይንቀናናእን።
6. ብጻየይ ዝኾነ ለውጢ ዋላ ኣየምጽእ ኣነ ምስኡ ዘለኒ ዝምድና ኣይበትኽእን ኢየ።
7. ውልቃዊ ሽግራትና ቅድሚ ዝኣገረ ነንሕድሕድና ብዝግባእ ተመያይጥና መፍትሒ ነናድየሉ።
8. ኣብ መንጎና ልዝብን ምርድዳእን ክህሉ ኣበርቲዕና ንጽዕር።
9. ኣብ ቅድሜና ዘጋጥመና ጸገማት ንምብዳህ ብቕንዕና ንቃለስ።
10. ደረቕ፡ ስልኩይን ስራሕ-ኣልቦን ከይንኸውን ብዝለዓለ መልክዑ ንጽዕር።
11. ኩሉ ድሌታትና በቲ ቅኑዕን ግቡእ መልክዑን ንክኸደልና ዝከኣለና ንሰርሕ።
12. ሕዉስ ናይ ምዃን ባህርን ብሕቱው ናይ ምዃን ድሌትን ኣመዓራሪና ክንከይድ ንፍትን።
13. ኩልና መሓዙት ክህልዉና ንደሊ፡ መሓዙትና ብዝግባእ ክንሕዞም ድማ ንመርጽ።
14. ወላ ሓደ ካባና ወዲቑ ወይ ተንሲኡ ንነዊሕ እዋን ክንጸንሕ ኣይንደልን ኢና። እቲ ሓደ ክምዕብል እንከሎ ነቲ ካልኣዩ ምስኡ ከሰጒሞ ንመርጽ።
15. ነንሕድሕድና ብዝግባእ ንጸዋወር ኢና።
16. ተስፋ ከይንቘርጽን ከይስልክየናን ነንሕድሕድና ንደጋገፍ።
17. ክልቴና ወገናት ንዝገጥመና ውድቀት ብዝግባእ ንጽመምን ንጻወርን።
18. ክልቴና ሕርቃን ብዝግባእ ናይ ምቚጽጻር ክእለት ኣለና።
19. ክልቴና ንነገራት ኣረጋጊጽና ክንዓዮ ንመርጽ።
20. ውልቃዊ ከባቢታትና ብኸመይ መንገዲ ክንሕዞ ከም ዘለና ክልቴና ብዘይጸገም ንሰማማዕ።

ካብ 20 ክሳብ 35 ነጥቢ እንተረኺብካ፡ ንስኻ ምስ ስድራኻን መሓዙትካን ዘለካ ምስምማዕ ልሕሉሕ ኢዩ። ሕጉስ ህይወት ከተሕልፍ፡ ምስ ሰባት ዘለካ ባህሪ ንኸተመሓይሽ ጸዓር። ኣብ መንጎኻን ስድራኻን እተካይዶ ዝርርብ ወይ ርክብ ኣብ ክንዲ ጎነጻዊ ክእለት ዝተሓወሶ ክኸውን ከም ዘለዎ ኣስተብህል። ካብ 36 ክሳብ 55 ነጥቢ እተረኺብካ፡ ምስ ስድራኻ ተሳናዪ ወይ ተቓዳዊ ክትከውን ምእንቲ ህዱእን ልኡምን ኣተሓሳስባ ዘለዎ ሰብ ክትከውን ፈትን። ነዚ ንምግባር ዘለካ ንቕሓት ከተዕቢ ክኢላታት ወይ ውን መጻሕፍቲ ተወከስ። ካብ 56 ክሳብ 70 ነጥቢ ምስ እተዋህልል፡ ምስ ስድራኻ ተሳኒኻ ክትከይድ ዘጸግመካ ነገር የለን። ከምኡ ንኽትቅጽሎ ዝግባኣካ ጻዕሪ ከተካይድ ግን ይግባእ። ካብ 71 ክሳብ 80 ነጥቢ እንተምጺእካ፡ ምስ ስድራኻ ተሳኒኻ ናይ ምንባር ዘለካ ክእለት ምሉእ ዘይጉዱል ኢዩ።

• ነብሰጾር’ያ ኢልና ዝጠርጠርናያ ጓለንስተይቲ፡ ሃንደራእ ኢልና ነብሰጾር ምዃናን ዘይምዃናን ክንሓታ ኣይግባእን። ግዜ እናወሰኸት ምስ ከደት ነብሳ ባዕሉ ክምስክረላ’ዩ። ነብሰጾር ምዃና ምስ ፈለጠት፡ ንዘቕረበቶም ሰባት ከም መርኣያ ሓጐሳ ባዕላ ክትነግር ክትጐዪ’ኳ ትኽእል እንተኾነት፡ በዚ ሕቶ ግን ብዙሓት ነብሰ-ጾራት ጽቡቕ ከም ዘይስመዐን እዮም ብዙሓት መጽናዕትታት ዝገልጹ።
• ነብሰ-ጾር’ያ ኢልና ዝጠርጠርናያ ጓለንስተይቲ፡ ብናይ ምግራምን ኣድናቖትን ኣጣምታ ዓይኒ ጌርና ክንጥምታ ኣይግባእን። ምኽንያቱ ኣጣምታና ዋላ ከይሓሰብናዮ “ሕጂ ከኣ ጠኒስኪ” ወይ “ኣንቲ እንታይ ኢኺ ጸጸኒሕኪ ጥብ ጥብ ትብሊ፣ ዘለዉኺ ዘይኣኽሉኺ ወዲአ እንዶ ኣይበልክን” ንብል ከምዘለና ጌሮም ከስምዑዋ ስለዝኽእሉ።
• ንሓንቲ ነብሰ-ጾር “እዉዉ… እእእም… ኣንቲ ክንድ ምንታይ ኢኺ ኴንኪ?” ክንብላ ፍጹም ኣይግባእን። ትንፋስ ዘለዎ ሰብ ተሰኪማ ዘላ ነብሰ-ጾር ክንዲ ምንታይ ክትከውን ንጽበ? ከምኡ ምባልና ኣኽፊእኪ፡ ጽቡቕ የለኽን ዘስምዕ እዩ።
• “እዚ ተጠኒሱ ዘሎ ወዲ ድዩ ጓል? እንታይ ኢኺ’ኸ ትደልዪ” ዝብሉ ሕቶታት ብዙሓት ነብሰ-ጾራት ዘይፈትዋኦ ሕቶ እዩ። እንተስ ወዲ እንተስ ጓል፡ ግዜኡ ኣኺሉ ምስ ተወልደ ክንርእዮ እንዲና፡ ጓል ይኹን ወዲ ንሳ ብሰላምን ጥዑይ ህጻንን ክትገላገል’ያ እትደሊ’ምበር ጾታ ኣይኮነን እቲ ብዙሕ ዘገድሳ። ስለዚ፡ ብዙሕ ብሕቶ ኣይነዋጥራ።
• “እዋይ ኣብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ግዜ ጥንስኽስ ከብድኺ ክንድዚ ድዩ ነይሩ ምግዛፉ ወይስ ሕጂ እዩ?” ዝብል ሕቶ’ውን ኣብ ኣከዳድናኣን ኣመጋግባኣን ኣሉታዊ ጽልዋታት ከስዕበላ ስለ ዝኽእል ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ኣገባብ ኣበሃህላ’ዩ። ክንብላ ዝግባኣና
• መጀመርያ ነቲ ጽቡቕ ዜና ምስ ሰማዕና እንቋዕ ሓጐሰኪ፡ ንሕና ሕጕሳት ኢና ብኣኺ” ንበላ።
• እንታይ ክንሕግዘኪ ከይበልና ሓገዝና ንለግሰላ (ብቓላትን ተግባርን)። ነብሰ-ጾር ብዙሕ ሓገዝ ከምዘድሊያ ከይሓተትና እንፈልጦ ሓቂ’ዩ።
• ወላ ኣመና ገዚፋ እናረኣናያ “እዋይ ከጸብቐልኪ፡ ብጣዕሚ ሕጕስቲ ኣለኺ” እናበልና ከነተባብዓ ምኽኣል ድማ፡ ናይ ገዛእ-ርእሱ እወታዊ ተራ ኣለዎ። *

– ቃል ኣብ እትኣትወሉ እዋን ጥንቃቐ ግበር። ንዝኣተኻዮ ቃል ድማ ብእምነት ተግብር።

– ብዛዕባ ካልኦት ሰባት ሕማቕ ንምዝራብ ኣይትጓየ። ኣይትሕመ። ኣብ ልዕሊ ሰባት ሕማቕ ኣይትሕሰብ።

– ምሕረት ንምግባር ተዳሎ። ሰባት ዝከኣሎም ክገብሩ ከምዝኽእሉ እመን።

– ንነዊሕ ጠምት። ንሰባት ብእዋናዊ ተግባሮም ኣይትፍረድ። ዓቕሊ ይሃልኻ።

– ብዛዕባ ሰባት ጽቡቕ ንምዝራብን ንምንኣድን ዕድል ኣብ ትረኽበሉ ኣጋጣሚ። ስቕታ ኣይትምረጽ። ናእዳኻን ኣድናቖትካን ብሓጎስ ግለጽ።

– ዝኾነ ሰብ ምስ ዝውንጅለካ። ብዛዕባ’ቲ ዝበለካ ነገር ሓቅነቱ ኣረጋግጽ። ቅኑዕ ኮይኑ እንተረኺብካዮ “ኣይትሓዘለይ” ንምባል ኣይትፍራሕ። ጌጋ እንተኾይኑ ድማ

ሓሪቕካ ዘየድሊ ነገራት ንምግባር ኣይተተሃወኽ። ግደፎ ምኽንያቱ ከከም ኣመጻጽኡ ባዕሉ ክኸይድ ስለዝኾነ።

– ኣካይዳኻን ስነ ምግባርካን ንእንታይነትካ ንኽምስክር ሕደጎ። ምኽንያቱ ሰብ ብቓላቱ ስለዘይምዘን።