ጥዕና – Habeshaa Entertainment

ሒቕታ

Habeshaa Ent. — Sun, 11 Jul 2021 19:22:28 +0000

ሓደ ሰብ ኣብ ምሉእ ዕምሩ ሒቕታ ከይሓዞ ወይ ሒቕ ከይበለ ዝሓልፍ የለን። ሒቕታ ሓንሳብ ወይ ድማ ብድግምጋም መልክዕ የጥቅዕ። ይኹን’ምበር ብርተዐን ፍልልይ ግዜን ተመሳሳሊ እዩ። ብሓፈሻዊ መግለጺ ግን ንሓጺር ግዜ ዝጸንሕ ድግምጋም ሒቕታ ብዘይ ዝዀነ ምትእትታው ባዕሉ’ዩ ዝገድፍ። ግን ሓደ ሰብ ብሕዱር ሒቕታ ይሽገር እንተሎ፡ ግድን ሕክምናዊ ተፍትሽ ስለዘድልዮ ሕብረሰብ ክነቕሓሉ ይግባእ። ጠንቅታት፦ ሒቕታ ሃንደበታዊ ምጭባጥ ጭዋዳ ድያፍራም ኰይኑ፡ ድያፍራም ድማ ሓደ ካብ ቀንዲን ኣገደስቲን ጭዋዳታት ስርዓተ እስትንፋስ እዩ። ንሒቕታ ከላዓዕሉ ዝኽእሉ ጠንቅታት ሰዓል፡ ምውሓጥ ኣየር፡ ቅልጥፍ ቅልጥፍ እናበልካ ምብላዕ፡ ውጡር ስምዒት (ፍርሂ፡ ሓጐስ፡ ባህታ፡ ጭንቀት)፡ ትሕዝቶ ጋዝ ዘለዎም መስተ፡ ሓሽሽን ሰሓቕን እዮም። ከም ጅንጅብልን ጕዕበርበረን ንሓጺር ግዜ ዝጸንሕ ሒቕታ ከምዘስዕቡ’ውን ይፍለጥ። ንሒቕታ ጠንቅታት ዝዀኑ ሕዱር ሕማማት ድማ፡ ፍሽለት ኵላሊት፡ ሕማም ማእከላይ ስርዓተ መትኒ፡ ወቕዒ፡ ኣንቅጺ፡ ሕማም ጕሳዕ ስርዓተ ምሕቓቕን ካልኦትን ምዃኖም ሓካይም ይሕብሩ። ብሕዱር ሕማማት ዝመጽእ ሒቕታ ግድን ሕክምናዊ ተፍተሽን ምክትታልን ስለዘድልዮ ግዳይ ናብ ትካል ጥዕና ጥራይ ክኸይድ ከምዘለዎ ሓካይም ምኽሮም ይልግሱ። ብዘይካ’ዚ ዕሸል ኣብ ማህጸን ከሎ ሒቕታ ከምዝገብር ጭብጥታት ሕክምናዊ ዳህሳስ የረጋግጹ። ዘቤታዊ ፍወሳ፦ እቲ ንሓጺር ግዜ ዝጸንሕ ሒቕታ እቲ ጠንቂ ምስተወገደ ባዕሉ ዝገድፍ እኳ እንተዀነ፡ ኣብ ገዛ ዝግበር ፍወሳ ኣሎ። ከም ማይ ምስታይ፡ ኣብ ፌስታል ዝተቓጸለ ኣየር ኡፍ ምባልን፡ ነቲ ኡፍ ዝበልካዮ ናብ ውሽጢ ናብ ሰናቡእካ ተመሊስካ ምስሓብን፡ ሽኰር ኣብ ትሕቲ መልሓስ ምቕማጥ፡ በረድ ምብላዕን ወዘተን። ብሓፈሻ ግን ጠንቅታት ተባሂሎም ተዘርዚሮም ዘለዉ ምውጋድ እቲ ዝበለጸ ሜላ ንምቍጽጻር ሒቕታ እዮም።

ስለምንታይ እየ ዝርስዕ ዘለኹ?

Habeshaa Ent. — Sun, 11 Jul 2021 10:22:37 +0000

እዚ ሕቶ’ዚ ኣብ ኣእምሮ ብዙሓት ሰባት ይመላለስ’ዩ። ብፍላይ ተኣፈፍትን ኣገደስትን ስራሕን ቆጸራታትን ክርስዑ ከለው፡ ንምንታይ እየ ወይ ስለምንታይ እየ ዝርስዕ ዘለኹ? ዝብል ሕቶ ክመጽእ ግድን’ዩ። ናይ ኣዚኻ እትቐርቦ ሰብ ስም ክትርስዕ እንከለኻ ብሕፍረት ዘድንን’ዩ። ኣብ ዩኒቨርስቲ ቺካጎ ዝርከቡ ተመራመርቲ፡ ኣብ ቀትሪ ምስ ብርቱዕን ኣድካምን ስራሕ ዝተረስዐ ነገራት፡ ሓንጐል ለይቲ ልዋም ድቃስ እንተጸጊቡ፡ እቲ ተረሲዑ ዝነበረ በርሃው ኢሉ ከምዝዝከር ኣረጋጊጾም ኣለው። ብተወሳኺ እቶም ተመራመርቲ፡ ‘ኣእምሮ በዚ ጥራይ ከየብቀዐ ኣገዳሲ’ዩ ዝበሎ ኣርእስቲ ኣብ ውሽጡ ኣድሚቑ ከምዝኽዝኖ’ውን ኣረጋጊጽና’ ይብሉ። ኣብ ተመሳሳሊ ጉዳይ ሊቃውንቲ ቦስተን ዩኒቨርስቲ፡ ዓቐኑ ዝሓለፈ ድቃስን እኹል ዘይምድቃስን፡ ንጥዕናን ህይወትን ደቂ-ሰብ ሓደገኛታት ምዃኖም የጠንቅቑ። ናይዚ ጠንቂ ዝዀኑ ሳዕቤናት’ውን ገሊጾም ኣለዉ፦ – ዋሕዲ ደምን ጉድለት ማዕድናትን (iron) ስለምንታይ ንርስዕ?

– ዘይምትኳርን ብዝሒ ምስጋልን

– ምጭናቕን ዋሕዲ ድቃስን – ስሩዕን ዝተመጣጠነ መግቢ ዘይምዝውታርን

– ሕሉፍ ሻቕሎት፡ ፍርሒ፡ ተስፋ ምቑራጽን ምርባጽን እዮም። ደረጃ ምርሳዕና ንምውሓድ ሓገዝቲ ዝዀኑ ነጥብታት’ውን ዘርዚሮም ኣለዉ፦

– እኹል ሰዓታት ምድቃስን ምዕራፍን። ምኽንያቱ፡ ድቃስ ዘይምጽጋብ ንክፍሊ ምዝካር ሓንጐልና ስለዘዳኽም።

– ካብ ሕልኽላኻትን ግርጭትን ምርሓቕ።

– ቅብኣትን ስብሕን ዘለዎ መግቢ ብብዝሒ ዘይምምጋብ።

– ካብ መነቓቕሕን መደቀስን ከኒናታት ምርሓቕ። እዚ ዓይነት ከኒናታት ንሓንጐልና ብዘይፍቓዱ ከምዝባራበርን ከምዝድቅስን ስለዝገብሮ።

– ኣብ እዋን ቀትሪ እኹል ዕረፍቲ ምርካብ፡ ህዱእ ናይ ስራሕ ሃዋህው ምህላውን ንሓንጐልና ህድኣት ፈጢሩ ድሙቕ ፍጻሜታት ንኽምዝግብ የኽእሎ።

ዘይቲ ኣውሊዕ፡ ተኽእሎ ሕማም መንሽሮ ጡብ የጉድል

Habeshaa Ent. — Sun, 11 Jul 2021 09:11:51 +0000

ዘይቲ ኣውሊዕ ተኽእሎ መልከፍቲ ሕማም መንሽሮ ጡብ ከምዘጕድል ተመራመርቲ ገሊጾም። ብመሰረት’ቲ ኣብ ስጳኛ ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ኣብ ኣመጋግባአን ተወሳኺ ዘይቲ ኣውሊዕ ዘዘውተራ ኣደታት፡ በቲ ሕማም ክጥቅዓ ዘለወን ዕድል ዝወሓደ ኰይነን ከምዝተረኽባ እቶም ተመራመርቲ ኣረዲኦም። እቲ መጽናዕቲ ብገምጋም ካብ 60 ክሳብ 64 ዓመት ኣብ ዝዕድሜአን 282 ዝቚጽረን ክልተ ጕጅለ ደቂኣንስትዮ’ዩ ተኻይዱ። እተን ኣደታት ኣብ ኣመጋግባአን ፍሩታታት፡ ዳዶን ኣሕምልቲን ብብዝሒ፣ ከም ዓሳ፡ ስጋን ወይኒን ድማ ብውሑድ ዓቐን ከምዘዘውትራ እዩ ተገይሩ። ኣብ መንጎ’ቲ መጽናዕቲ ድማ፡ እተን ሓደ ጕጅለ ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣመጋግባአን ዘይቲ ኣውሊዕ ዝያዳ ከምዝጥቀማ፡ እተን ካልኣይ ጕጅለ ድማ ዳዶ ከምዝውስኻ ተገይሩ።

እቲ መጽናዕቲ ካብ 2003 ዝጀመረ ኰይኑ፡ እተን ኣብ ኣመጋግባአን ተወሳኺ ዘይቲ ኣውሊዕ ክወስዳ ዝተመደባ ጉጅለ፡ ኣብ ሰሙን ሓደ ሊትሮ ዘይቲ ኣውዕሊ’የን ንዕአንን ንስድራቤተንን ከምዝጥቀማ ኮይኑ። እተን ኣብ ኣመጋግባአን ተወሳኺ ዳዶ ክጥቀማ ዝተሓበራ ካልኣይ ጉጅለ ድማ፡ ኣብ ሰሙን 15 ግራም ዎልናት (ዓይነት ዳዶ)፡ 7.5 ግራም ኣልሞድድ (ዓይነት ፍረ)ን 7.4 ግራም ሃይዘልናትን (ዓይነት ዳዶ)ን እየን ተጠቒመን። ኣብ 2009 – ድሕሪ ሽዱሽተ ዓመት ምዃኑ’ዩ፡ እተን ተወሳኺ ዘይቲ ኣውሊዕ ዘዘውተራ ጉጅለ፡ ምስተን ካልኣይ ጉጅለ ክነጻጸራ እንከለዋ፡ ካብ ተኽእሎ ሕማም መንሽሮ ጡብ ብ68% ጐዲለን ተረኺበን።

እተን ተወሳኺ ዳዶ ዝተጠቀማ ጉጅለ ግና ዝዀነ ለውጢ ኣየርኣያን። ዘይቲ ኣውሊዕ ዝተሓወሶ ዓይነት ኣመጋግባ፡ ኣብ ሃገራት መዲተራኒያን ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ። በዚ መሰረት፡ መልከፍቲ መንሽሮ ጡብ፡ ካብ ኣብ ሃገራት ሰሜን ወይ ማእከላይ ኤውሮጳን ኣመሪካን፡ ኣብተን ብመዲተራኒያን ዝፍለጣ ሃገራት ዝወሓደ ከምዝዀነ ከኣ ተመራመርቲ ዝሕብሩዎ’ዩ። ካብዚ ብምብጋስ፡ ኣመጋግባ ሃገራት መዲተራኒያን ኣቓልቦ ብዙሓት ወገናት ስሒቡ ይርከብ። እተን ኣብ ኣመጋግባአን ተወሳኺ ዘይቲ ኣውሊዕ ከዘውትራ ዝተመደባ ጉጅለ ደቂ-ኣንስትዮ፡ ሓፈሻዊ ጥዕናአን ተመሓይሹ፡ ብፍላይ ድማ ብሕማም መንሽሮ ጡብ ክጥቅዓ ዘለወን ተኽእሎ ጐዲሉ ከምዝተረኽበ እቶም ተመራመርቲ ኣረዲኦም። መንሽሮ ጡብ ኣብ ኣመሪካ፡ እቲ ካልኣይ ሓደገኛ ሕማም ምዃኑ ይንገር። ኣብ 2015፡ 232 ሽሕ ኣመሪካውያን በቲ ሕማም ክልከፋ ከለዋ፡ ካብዚኣተን እተን 40 ሽሕ ዓመታዊ በቲ ሕማም ይሞታ።

ንጥዕና ሓንጐልና ካብ ዝጎድኡ ልምድታት

Habeshaa Ent. — Sun, 11 Jul 2021 08:27:08 +0000

ሓንጐል፡ ኣገዳሲ ኣካል ከም ምዃኑ መጠን ጥዑይን ንጡፍን ክኸውን ኢና ንምነ። ገለ ካብ’ቶም ንሓንጐልና ጎዳእቲ እንብሎም ልምድታት ድማ፦-

ቁርሲ ምሕሳም፡-

ንግሆ ቁርሲ ዘይተዘውትር እንተዄንካ፡ ሓንጐልካ ብመንገዲ ህዋሳት ደምካ ክረኽቦ ዝኽእል መጠን ሽኮር ይውሕድ። ከም ሳዕቤኑ ድማ ንጥፈት ሓንጐልካ ይንኪ።

እኹል ድቃስ ዘይምርካብ፦

ኣእምሮና ካብ ጭንቀትን ድኻምን ናጻ ክኸውን ዝገብሮ ድቃስ’ዩ። ኣብ መዓልቲ፡ እቲ ከተዕርፈሉ/ ክትድቅሰሉ ዝግበኣካ ግዜ ከይደቀስካ ተሕልፎ እንተዄንካ፡ ካብቲ ወትሩ እትድቅሰሉ እዋን ኣሕሊፍካ ክትድቅስ እንተፈቲንካ ወይ’ውን ዘይለመድካዮ ኣደቓቕሳ ተጠቂምካ ክትድቅስ እንተፈቲንካ፡ ጥዕናኡ ዝተማልአ ሓንጐል ክህልወካ ኣይትጸበ።

ትም ናይ ምባል (ዘይምዝራብ) ኣመል ምዝውታር፡-

ብዙሕ ከይተዛረብካ ኣፍካ ዓጺኻ ናይ ምስማዕን ምዕዛብን ኣመል እንተሃልዩካ፡ ንሓንጐልካ ጽቡቕ ስለ ዘይኰነ፡ ነቲ ዝጸንሓካ ልምዲ ክትቅይሮ ፈትን። ኣብ ዝተፈላለዩ መሃርትን ኣዘናጋዕትን ዝዀኑ ዕላላት እናተሳተፍካ ዘለካ ፍልጠት ከተካፍል ምፍታን ንሓንጐልካ ምውስዋስ/ ምንቅስቓስ/ ከም ማለት ምዃኑ’ዮም ሰብ ሞያ ጥዕና ዝመኽሩ።

ርእስኻ ሸፊንካ ምድቃስ፡-

ርእስኻ ኣብ ውሽጢ ኮበርታ ኣእቲኻ ምድቃስ ማለት ውሑድ ኦክስጅን ትረክብ ኣለኻ ማለት’ዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ ሓንጐልካ ኣብ ክንዲ ንጹህ ኣየር ዝተበከለ ኣየር ንኽረክብ ተቃልዖ ኣለኻ። እዚ ልምዲ ንሓጐልካ ጎዳኢ ምዃኑ ክትዝንግዕ ኣይግባእን።

ተመራማሪ ምዃን፡-

ምሕሳብ/ ምምርማር/ ሓደ ካብ’ቶም ዝበለጹ፡ ሓንጐልና ንኽወሳወስ/ንኽነጥፍ/ ዝሕግዙ ኣገባባት’ዩ። ስለዚ፡ ኣብ ዝዀነ ምሕሳብ ዘድልዮ ስራሓት ተዋፊርካ ሓንጐልካ ከምዝነጥፍን ከምዝንቀሳቐስን ምግባር ተመራጺ’ዩ።

ሓሚምካ ወይ ደኺምካ እንከለኻ ክትሰርሕ ወይ ከተጽንዕ ምፍታን፡-

ድኻም ወይ’ውን ጥዕናኻ ሕማቕ ኣብ ዝስመዓካ እዋን፡ ሓንጐልካ ንኸጽንዕን ንኽሰርሕን ክትድርኾ ምፍታን፡ መሊስካ ናብ ጭንቀት ተምርሖ ኣለኻ ማለት ስለዝዀነ፡ ነቲ ልምዲ ከተቋርጾ ምፍታን ተመራጺ’ዩ።

ኰባላሚን (ቫይታሚን ቢ12)

Habeshaa Ent. — Sun, 11 Jul 2021 08:12:05 +0000

ቫይታሚን ቢ12 ካብ መግቢ እንረኽቦ ፎሊክ ኣሲድ ናብ ዝደቐቐ ደረጃኡ ኣብ ምቕያር ዝለዓለን ቍልፊ ተራን ዝጻወት ሓደ ካብ ጽማረ ቫይታሚን ቢ እዩ። ብጀካ’ዚ ምስ ካልኦት ቀመማት ብሓባር ስብሕን ኣሚኖ ኣሲድን ናብ ዝደቐቐ ደረጃኦም ክቐየሩን ድልዱል መጠረዚ ጽሕጐ መትንታት ክህሉን ዝለዓለ ጥቕሚ ይህብ። መዓልታዊ ዓቐን፥ ሓደ በጽሒ መዓልታዊ 2.4 ማይክሮግራም ክወስድ ይግባእ። ምንጪ፥ ስጋ፡ እንቋቁሖ፡ ዓሳ፡ ጸባን ውጺኢት ጸባን፡ ጥረታትን ጕድለት፥ ብጕድለት ቫይቲምን ቢ12 ዝስዕብ ሕማም ዋሕዲ ደም ፐርኒሽስ (pernicious Anemia) ይበሃል። ብሰንኪ ጕድለት ኰባላሚን ሓንጐል፡ መትኒ ኣዒንትን ካብ ሓንጐል ወጻኢ ዘለዉ መትንታት ብዝለዓለ ይጕድኡ። ፍወሳ፥ ዋሕዲ ቫይታሚን ቢ 12 ከየጋጥም ብቐሊሉ ክንረኽቦ እንኽእል መግብታት ከም ጥርምረ ምዝውታርን ናብ ሕክምና ኬድካ ምኽርን ፍወሳን ምርካብ ተመራጺ ይኸውን።

ጠንቂ ሕማም ጸቕጥን መፍትሒኡን

Habeshaa Ent. — Wed, 23 Jun 2021 21:02:23 +0000

ሕማም ጸቕጢ፡ ንመላእ ኣካላትና፡ ማለት ኩነተ-ኣእምሮና፡ ሓሳባትና፡ ባህርያትናን ደጋዊ ኣካላትናን ዘጥቅዕ ሕማም’ዩ። እዚ ሕማም’ዚ ንኣመጋግባናን ድቃስናን ዝጸሉ፡ ኣብ ነብስናን ነገራትን ዘለና ኣረዳድኣ ዘመዛብል ሕማም’ዩ። ሕማም ጸቕጢ፡ ከም ካልኦት ሕማማት ደረጅኡ ክፈላለ ይኽእል። እቲ ዝኸፍአ ኣብ ስሩዕ ህይወትካ እናኣተወ ዕንቅፋት ክፈጥረልካ ዝኽእል ክኸውን ከሎ፡ እቲ ሓደ ድማ ነዊሕ ግዜ ዝጸንሕ ግን ከኣ ኣሽጋሪ ዝዀነ ሳዕቤን ዘይብሉ ዓይነት ጸቕጢ’ዩ። ጠንቂ ሕማም ጸቕጢ፡ ነጸብራቕ ናይ ዘሕዝን ፍጻሜ ወይ ኣጋጣሚ ምዃኑ ክኢላታት ስነ-ኣእምሮ ይዛረቡ።

ተወርሶ፡ ከሚካላዊ ዘይሚዛናውነት ኣብ ኣእምሮን ብርቱዕ ጭንቀትን ነቲ ኩነታት ካብ ዘጋድዱ ረቛሒታት እዮም። ምልክታት ጸቕጢ ዝኸዱን ዝመጹን’ዮም። ጸቕጢ ኩሉ ግዜ፡ ብዝተሓዋወሰ ስምዒት ናይ ምሕዛን ወይ ምቕዛን ዝጅምር ኰይኑ፡ ምስ ግዜ እናበርትዐ ይኸይድ። እዚ ሕማም ክጅምረና እንከሎ፡ ድቃስ ክኣብየና ወይ ካብ ንቡር ንላዕሊ ክንድቅስ ንኽእል። ምቅይያር ባህርያት ኣመጋግባ፡ ተስፋ ምቑራጽ፡ ትሑት-ነብሰ ክብሪ ምህላው፡ ረሸሽ ምባል፡ ምስ ሰባት ገርጨውጨው ምባል፡ ሽቐልቀል ምባል፡ ተገዳስነት ምጉዳል፡ ትሑት ድሌት ጾታዊ ርክብ ምህላው፡ ትሑት ኣተኩሮ ኣብ ጉዳያት ወዘተ፡ ኣብ መብዛሕትኦም ዝኽሰቱ ምልክታት ክዀኑ እንከለዉ፡ ፈተነ ነብሰ-ቅትለት እቲ ዝኸፍአ ምልክት ጸቕጢ ምዃኑ ሰብ ሞያ ሕክምና ይገልጹ።

ብክቱር ጸቕጢ ዝሳቐዩ ሰባት ብውሕዱ-ክልተ ካብዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ምልክታት ንክልተ ዓመት ወይ ልዕሊኡ ከርእዩ ይኽእሉ። ውጡር ጸቕጢ ዘለዎም ሰባት ብዛዕባ ነብሶም ኮነ ካልኦት እወታዊ ኣተሓሳስባ የብሎምን። ሕማም ጸቕጢ፡ መድሃኒትን ምኽርን ሓዊስና ክንፍውሶ ንኽእል። መድሃኒት ነቲ ኣብ ኣእምሮና ዘጋጥም ከሚካላዊ ዘይሚዛናውነት ንምፍዋስ ክንጥቀመሉ ከለና፡ ምኽሪ ድማ፡ ኣብ ህይወትና ንዘጋጥሙና ውልቃዊ ጉዳያት እወታዊ መረዳእታ ክህልወና ይሕግዘና። ብዙሓት ሰባት ጸቕጢ ኣብ ዝስምዖም ግዜ፡ ሕማሞም ክሓብኡ ክብሉ እቲ ዝግባእ ክንክን ኣይረኽቡን።

ጸቕጢ ኣብ ዝስምዓና ግዜ ናብ ሓኪም ብምኻድ፡ ዝተዋህበና ምኽርን ዝተኣዘዘልና መድሃኒትን ብግቡእ ክንወስድ ይግባእ። ዋላ’ውን እቲ መድሃኒት ድሕሪ ምውሳድና ዝሓሸና ኰይኑ እንተተሰምዓና፡ ብዘይ ትእዛዝ ሓኪም ከነቋርጽ ኣይግባእን። ተወሳኺ፡ ብምኽርን ሓሳባትን ክሕግዙና ምስ ዝኽእሉ ሞያውያን ወይ ኣዕሩኽ ምምሕዛው እውን ካልእ ኣድማዒ ፍወሳ’ዩ። ብቕንዕና ከማኽሩኻ ምስ ዝኽእሉ ሰባት ምቕራብ፡ እወታዊ ባህሪ ከተማዕብልን፡ ንጸገማትካ ኰነ ህይወትካ ብሓድሽ ኣገባብ ክትገጥሞምን፡ ከም ውጽኢቱ ድማ ካብ ጸቕጢ ናጻ ክትከውን ሓጋዚ ኣበርክቶ ኣለዎ። ስለዚ፡ ምልክታት ጸቕጢ ብግቡእ ምስትውዓልን ንምቁጽጻሮምን ስጉምቲ ምውሳድን ብጥዕናኻ ንምቕጻል ብቐዳምነት ክንወስዶም ዘለና ስጉምታት’ዮም። እንምገቦ ዓይነት መግቢ፡ እንድቅሶ ንውሓት ግዜ፡ እንገብሮ ምንቅስቓሳት ንዘለና ጸቕጢ ኣብ ምቅላል ዘለዎም ኣድማዒ ተራ’ውን ክንዝንግዖ የብልናን።

ኣብ ግዜ ቁርሲ ክንምገቦም ዘለና መግብታት

Habeshaa Ent. — Wed, 23 Jun 2021 20:14:34 +0000

ንግሆ ብግቡእ ቁርሲ ምብላዕ ንጥዕናና ኣዝዩ ኣገዳሲ’ዩ። እንተዀነ፡ ካብቶም ኣብ ግዜ ቁርሲ ክብልዑ ምቹኣት ዘይኮኑ መግብታት ካብ ምብላዕ፡ ከይቆረስካ ምውዓል ይምረጽ። ነቶም ኣብ ግዜ ቁርሲ ክንበልዖም ዝግበኣና መግቢ ምምጋብ፡ ሓይሊ ክህበናን ካብ ብሰንኪ ጥምየት ዝመጹ ሕማማትን ኣብቲ ዝተረፈ ግዜ ዓቐን ዘይብሉ ካብ ምብላዕን ይከላኸለልና። እዞም ዝስዕቡ ኣብ ግዜ ቁርሲ ክንምገቦም ዝግበኣና ዝበለጹ መግብታት እዮም።

እንቋቚሖ፦

እዚ፡ ሓደ ካብቶም ዝበለጹ ኣብ ግዜ ቁርሲ ክንምገቦም ዘለና ምቁርን ንጥዕናና ምቹእን መግቢ’ዩ። ተመራመርቲ ኣብ ዝገበርዎ መጽናዕቲ፡ ኣብ ግዜ ቁርሲ እንቛቚሖ ምዝውታር፡ ምሉእነት ናይ ምስማዕን ኣብ ግዜ ቀትሪ ካብ ንምገቦ መግብታት ንረኽቦ ዝያዳ ካሎሪ ኣብ ምጉዳልን ይሕግዙና። ብዘካ’ዚ መጠን ሽኮር ኣብ ደም ንምቁጽጻር ይሕግዝ። ኣብ ቀረባ እዋን ዝተገብረ መጽናዕታዊ ፈተነ፡ ሓደ ሰብ እንቋቚሖ ምስ ዝቖርስ፡ ዓጊቡ ክውዕልን ነቲ ድሒሩ ዘህልኾ መግቢ ከጉድልን ይሕግዞ። እንቋቚሖ፡ እቲ ቀንዲ ምንጪ ናይ ኮውሊን ዝዓይነቱ መኣዛ ከም ምዃኑ፡ ንጥዕና ሓንጎልን ጸላም ከብድን ኣዝዩ ኣገዳሲ’ዩ። ርግኦ፦ ምቁርን ኣዐንጋልን መግቢ እዩ። ካብ ርግኦ ንረኽቦ ፕሮቲን ጥምየት ናይ ምስማዕ ተኽእሎና የጉድል፡ ካብ ስብሕን ካርቦሃይድሬትን ናይ ምክልኻል ዝለዓለ ኣስተዋጽኦ ድማ ይርከቦ። ርግኦን ካልኦት ፍርያት ጸባን፡ ንሚዛን ሰብነትና ንምቁቅጻር ይሕግዙና። ምኽንያቱ፡ ነቶም ነዝዒታት ናይ ነብስና ዕጋበት ስለ ዝውስኹ ብቐሊሉ ካብ ምጥማይን ብዙሕ መግቢ ካብ ምህላኽን የድሕኑና። ብተወሳኺ፡ ርግኦ ብዙሕ ትሕዝቶ ናይ ሊኖሊክ ኣሲድ ስለ ዝርከቦ መንሽሮ ጡብ ይከላኸል።

ቡን፦

እቲ ዝበለጸ ንግሆ ክንሰትዮ ዘለና ውዑይ መስተ እዩ። ቡን፡ ዝለዓለ ትሕዝቶ ናይ ካፌይን ስለዘለዎ ሓንጎልና ኣነቓቒሑ፡ ጥንቁቕን በሊሕን ዝኾነ ኣእምሮ ክንውንን ይሕግዘና። ብዘይካ’ዚ፡ እቲ ካፌይን መጠን መታቦሊክ ይውስኽን ኣብ ኣካላትና ዝርከብ ስብሒ ክቃጸል ይሕግዝን። ኣብ ቀረባ እዋን ዝተገብሩ መጽናዕትታት ከምዝሕብርዎ፡ ኣብ መዓልቲ ክሳብ 100 ሚሊ ግራም ዝበጽሕ ካፌይን ምስ ነህልኽ፡ ክሳብ 150 ዝበጽሕ ኣብ ኣካላትና ዝርከብ ካሎሪ ከነጥፍእ የኽእለና። ብተወሳኺ፡ ቡን ብኣንቲኦክሲዳንት ኣዝዩ ሃብታም ብምዃኑ፡ ሳዕቤን ሕማም ሽኮርን ጸላም ከብድን የጉድል። ፉል፦ ጥዑም፡ ዘዕግብ፡ ንጥዕናን ዕብየትን ነብስናን ኣዝዩ ኣድላዩ መግቢ እዩ። ወላ’ኳ ፉል ዝለዓለ ዓቐን ካሎሪ ይርከቦ እንተኾነ፡ ኣብዚ ዝርከብ ስብሒ ግን ኩሉ ናብ ኣካላትና ኣይሰሓብን እዩ። ፉል፡ ሕማም ሽኮር ኣብ ምጉዳልን ኮሎስትሮል ኣብ ምቁጽጻርን ይሕግዝ።

ቀጠልያ ቆጽሊ ሻሂ፦

እቲ ጥዕና ዘለዎ ልስሉስ መስተ ካብ ኣቑጽልቲ’ዩ ዝርከብ። እዚ ቆጽሊ እዚ ትሕዝቶ ናይ ካፌይን ስለ ዝውንን ንቕሓትን ትኹረትን ይውስኽ። ቀጠልያ ቆጽሊ ሻሂ፡ ኣብ ሓንቲ ኩባያ ካብ 35-70 ሚሊግራም ዝበጽሕ ካፈይን ይውንን። እዚ ትሕዝቶ ኣብ ቡን ካብ ዝርከብ ካፈይን ፍርቂ ዓቀን ማለት’ዩ። ቀጠልያ ቆጽሊ ሻሂ፡ ምዝውታር ሕማም ሽኮር ንምጉዳል ኣዝዩ ጠቓሚ’ዩ። ነዊሕ እዋን ኣብ ዝወሰደ መጽናዕቲ፡ ቀጠልያ ቆጽሊ ሻሂ ምዝውታር መጠን ኢንሱሊን ኣብ ምትዕርራይ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ይርከቦ። ቀጠልያ ቆጽሊ ሻሂ ብዙሕ ጥዕናዊ ጥቕምታት ስለዝርከቦ፡ ንሓንጎልናን ናይ ነብስና ነርቭ ዝጠቅም ብ “ኢጂሲጂ” ዝፍለጥ ኣንቲኦክሲዳንትን ይውንን።

ፍሩታ፦

ምቁርን ኣብ ግዜ ቁርሲ ክንምገቦ ዝግበኣና ጠቓሚ ዝኾነ መግቢን’ዩ። ኩሎም ዓይነት ፍሩታታት ቪታሚንን ፖታሽዩምን ይውንኑ። ‘ሲትሩስ’ ዝዓይነቶም ፍሩታታት ዝለዓለ ዓቐን ቪታሚን “ሲ” ይርከቦም። ፍሩታታት፡ ብዘለዎም ዓቐን ማይን ፋይበርን ኣዕገብቲ ብምዃኖም ኣብ ግዜ ቁርሲ ክብልዑ ተመረጽቲ እዮም።

ቁንጣሮ ብዛዕባ ኰላሊትና….

Habeshaa Ent. — Sat, 19 Jun 2021 11:21:43 +0000

ኵልና ካብ ሓንቲ ነጥቢ እትንእስ ንጽል ዋህዮ ኢና ህይወት ዝጀመርና። እዛ ብማይክሮስኮፕ ጥራይ ክትርአ እትኽእል ዋህዮ፡ ኣዝያ እተሓላለኸት ንእሽቶ ከሚካዊት ቤተ-ምርምር እያ። ብቕልጡፍ ድማ ትዓቢ። ኣብ ማሕጸን ክሳዕ ክልተ ወርሒ ኣብ ዘሎ እዋን፡ እቲ ቐንዲ ኣካላትና ቅርጺ ይሕዝ። ኰላሊትና ገለ ካብቲ ኣካላት እየን። ክንውለድ ከሎና: ኰለሊትና ንደምና ከጻርያ: ማለት ንመርዛም ነገራትን ነቲ ዘየድሊ ማይን ኣወጊደን: ጠቓሚ ንጥረ-ነገራት ኪዕቅባ ድልዋት ይዀና። እተን ክልተ ኰለሊትና ጥዑያት እንተ ዀይነን: ነቲ በጽሒ ምስ ኰንና 5 ሊትሮ ዚበጽሕ ኣብ ደምና ዝርከብ ማይ: ኣብ ነፍሲ ወከፍ 45 ደቒቕ የጻርያኦ!

ኰላሊትና ንመጠን ማዕድን ጥራይ ዘይኰነስ: ንኣሲድነትን ጸቕጥን ደምና ይቈጻጸራን ሓያሎ ካልእ ዕማም እውን ይፍጽማን እየን። ንኣብነት: ንቪታሚን ዲ ናብ’ቲ ንዕቤት ዓጽሚ ኣድላዪ ዝዀነ ባእታ ይቕይራኦ። ነቲ ኢሪትሮፖየቲን ዝተባህሉ ቐያሕቲ ዋህዮ ደም ኣብ ኣንጉዕ ንኺዳለዉ ዜነቓቕሕ ሆርሞን ድማ የዳልዋ። እምበኣር፡ ኰላሊት “ብሉጻት ቀመምቲ ሰብነትና” እንተተባህላ ዘገርም ኣይኰነን።

ምውስዋስ ኣካላት ነዘውትር!!

Habeshaa Ent. — Sat, 19 Jun 2021 11:13:53 +0000

ዕድሜና ብዘየገድስ፡ ዝተማልአ ጥዕና ምእንቲ ኺህልወና፡ ምውስዋስ ኣካላት ከነዘውትር ኣሎና። ብዙሓት ሰባት፡ እኹል ምውስዋስ ኣካላት ኣይገብሩን እዮም። ምውስዋስ ኣካላት ምግባር፡ ኣብዚ ዚስዕብ መዳያት ኪሕግዝና ይኽእል እዩ፦

ጽቡቕ ንድቅስ።
ሰብነትና ቕልጡፍ ይኸውን።
ድልዱል ኣዕጽምትን ጭዋዳታትን ይህልወና።
ንቡር ክብደት ሰብነት ይህልወና።
ካብ ጭንቀት ይሰትረና።
ነዊሕ ዕድመ ይህልወና። ምውስዋስ ኣካላት ዘይነዘውትር እንተ ዄንና፡ እዚ ዚስዕብ ሓደጋታት ኬጋጥመና ይኽእል፦
ሕማም ልቢ።
ካልኣይ ደረጃ ሽኮርያ።
ልዑል ጸቕጢ ደም።
ልዑል መጠን ኮሌስትሮል።
ወቕዒ።

እቲ ክንገብሮ ዚግባእ ምውስዋስ ኣካላት፡ ኣብ ዕድሜናን ጥዕናናን እተመርኰሰ እዩ። ስለዚ ዝዀነ ሓድሽ ዓይነት ምውስዋስ ኣካላት ቅድሚ ምጅማርና፡ ንበዓል ሞያ ሕክምና ነማኽር። ቈልዑን መንእሰያትን ኣብ መዓልቲ እንተ ወሓደ ን60 ደቒቕ ምውስዋስ ኣካላት ኪገብሩ ከም ዘለዎም እዩ ዚምከር። ዓበይቲ ሰባት ድማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰሙን፡ ን150 ደቒቕ ማእከላይ ምውስዋስ ኣካላት፡ ወይ ከኣ ን75 ደቒቕ ከቢድ ምውስዋስ ኣካላት ኪገብሩ ኣለዎም። እናተዘናጋዕና ክንገብሮ እንኽእል ምውስዋስ ኣካላት ንምረጽ። ኵዕሶ ሰኪዐት ተኒስን ኵዕሶ እግርን ምጽዋት፡ ቅልጥፍ ቅልጥፍ እናበልካ ምስጓም፡ ብሽክለታ ምዝዋር፡ ኣታኽልቲ ምክንኻን፡ ዕንጨይቲ ምፍላጽ፡ ምሕንባስ፡ ብታንኳ ምጕዓዝ፡ ምጕያይ፡ ወይ ከኣ ካልእ ዓይነት ኤሮቢክስ ክንመርጽ ንኽእል። እቲ እንገብሮ ምውስዋስ ኣካላት፡ ማእከላይ ወይ ከቢድ ምዃኑ ብኸመይ ክንፈልጥ ንኽእል? ማእከላይ ምውስዋስ ኣካላት የርህጽ እዩ፡ ከቢድ ምውስዋስ ኣካላት ክትንገብር ከለና ግና፡ ትንፋስና ስለ ዚቈራረጽ፡ ምስ ካልእ ሰብ ምዝርራብ ኬጸግመና ይኽእል።

ተምሪ ንጥዕና

Habeshaa Ent. — Fri, 18 Jun 2021 11:56:27 +0000

ቅድሚ ኣሽሓት ዓመታት ተምሪ ምስ ተረኽበ፡ ወዲ ሰብ ከም ፈውሲ ኢዩ ዝግልገለሉ ነይሩ። መጽናዕትታት ታሪኽ ከም ዝሕብርዎ፡ ገረብ ተምሪ ንፈለማ እዋን ኣብ ዒራቕ’ኳ እንተተረኽበ፡ ጥንታውያን ግብጻውያን ግና ነቲ ፍረ ኣቐዲሞም ከም መስርሒ ነቢት ይጥቀምሉ ነይሮም። ብንግዲ ድማ፡ ተምሪ ናብ ደቡባዊ ምዕራብ ኤስያ፡ ስጳኛ፡ ሰሜን ኣመሪካ፡ ከምኡ’ውን ድሒሩ ናብ ሜክሲኮን ካሊፎርኒያን ኣስፋሕፊሑ። ኣብዚ ግዜ’ዚ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ሃገራት ዓረብን ማእከላይ ምብራቕን ቀንዲ ምንጪ መግቢ ኮይኑ የገልግል ኣሎ። ክሳብ 30 ዝበጽሑ ዝተፈላለዩ ዓይነት ተምሪኣለዉ። ብዘለዎም ትሕዝቶን ሽኮራውነቶምን ድማ ይፈላለዩ። ተምሪ ልዑል ትሕዝቶ ሽኮር ስለ ዘለዎ ሓያሎ ሰባት ከህልኽዎ ኣይረኣዩን ኢዮም።ይኹን’ምበር፡ተምሪሓያሎጥዕናዊጥቕምታትኢዩ ዘለዎ። ተምሪ፡ ብማግነዚዩም፡ ቫይታሚንን፡ፕሮቲን፡ ካርቦሃይድሬድ፡ ጽሕግን ፖታሽዩምንዝኣመሰሉ መኣዛታት ዝሃብተመ ኢዩ። ስለዚድማ፡ ኣብ ምክልኻል ሓያሎ ሕማማትን ኣብምህናጽ ኣካላዊ ብቕዓትን ሓያሎ ጥቕሚኣለዎ።

ልዑል መጠን ኮሌስትሮል = ሕክምናዊመርመራታት ከም ዘነጽርዎ፡ ጽሕጊ ኣብኣካላትና ንዝህሉ መጠን ኮሌስትሮል ኣብምምዕርራይን ምምጻይን ይሕግዝ ኢዩ። ተምሪድማ ሓደ ካብቶም ልዑል ትሕዝቶ ጽሕጊዘለዎ መግቢ ብምኻኑ፡ ኣብ ኣካላትና ክኽዘኑንዝኽእሉ ዘይተደልዩ ተረፍ ኮሌስትሮል ኣብምምጻይ ልዑል ግደ ኣለዎም። ካብ 100ግራም ተምሪ 7 ግራም ጽሕጊ ክርከብ ከምዝከኣል ሕክምናዊ መጽናዕትታት የመልክቱ።ብዘይካ’ዚ ኣብ ተምሪ ‘ቤታ-ግሉካን (betaglucan) ዝተባህለ ዓይነት ጽሕጊ ከም ዝርከብክኢላታት ስነ-መግቢ ይገልጹ። እዚ ዓይነትጽሕጊ’ዚ፡ኣብ’ቲመዓልታዊእንወስዶ/እነህልኾመግቢ ንዝርከብ ኮሌስትሮል፡ ናብ ሰብነትናከይለሓገ፡ መጽዩ ከትርፎ ከም ዝኽእል እቶምክኢላታት ብተወሳኺ የመልክቱ። እዚ ዓይነትጽሕጊ’ዚ፡ ኣብ ሓሞት ንዝህሉ ኮሌስትሮል ኣብምጥፋእ’ውን ልዑል ተራ ይጻወት። በዚ ድማ;ኣብ ደምና ክህሉ ዝኽእል ኮሌስትሮል መጠኑከም ዝሕሎ ይገብር።

ወቕዒ = ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ዓለም ወቕዒሓደ ካብቶም ጠንቂ ሞት ኮይኖም ብቐዳምነትዝጥቀሱ ዘለዉ ሕማማት ኢዩ። ተምሪ ግናብትሕዝቶ ‘ፖታሽዩም’ ዝሃብተመ ብምዃኑ፡ብወቕዒ ንዝስዕብ ጠንቅታትን ዝተፈላለዩሕማማትን ኣብ ምጉዳል ልዑል እጃም ከምዘለዎም ክኢላታት ሕክምና የመልክቱ። ኣብመዓልቲ 100 ግራም ተምሪ ምስ እትበልዕ፡ኣካላትካ ኣብ መዓልቲ ክረኽቦ ንዝኽእልብክኢላታት ንዝተዋህበ መጠን ‘ፖታሽዩም’ከም ዝረክብ ኣይትጠራጠር። ‘ፖታሽዩም’ብወቕዒ ክንጥቃዕ ንዘለና ተኽእሎ ብ24ሚእታዊት ከም ዘጉድሎ መጽናዕትታትየመልክቱ።

ልዑል ጸቕጢ ደም = “ዝኾነ ዓይነትመግቢ ዘለና ልዑል ጸቕጢ ደም ከጒድሎኣይረኣይን ኢዩ – ብዘይካ ተምሪ” ይብሉክኢላታትስነመግቢ።ተምሪ-ብፍላይንቚጽምስ ዝኸውን – ኣካላትና ዘድልዮ ሓይሊወይ ካሎሪ ብምሃብ ንስርዓተ ኣመጋግባናከም ዝመዓራረ ይገብሮ። ብኡ ኣቢሉ ድማመጠን ጸቕጢ ደምና የጉድሎ።ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ተምሪ ልዑልትሕዝቶ ‘ፖታሽዩም’ ኣለዎ። ‘ፖታሽዩም’ድማ ኣብ ኣካላትና ንዝህሉ መጠን ሶድዩምኣብ ምምዕርራይ ይነጥፍ። በዚ ድማ መጠንጸቕጢ ደምና ከም ዝጎድል ይገብር። ልዑልጸቕጢ ደም ጠንቂ ወቕዕን ዝተፈላለዩሕማማልት ልብን ምዃኑ ኣይትዘንግዕ!

ሕማማት ልቢ= ተምሪ፡ ብማዕድናት‘ፖታሽዩም’ን ‘ማግነዚዩም’ን ከምኡ’ውንብቫይታሚን ቢ-6 ዝሃብተመ ብምዃኑ፡ንዝተፈላለዩ ሕማማት ልቢ ኣብ ምምሕያሽልዑል ግደ ኢዩ ዘለዎ። ‘ማግነዝዩም’ጭዋዳታት ናይ ልቢ ተዛንዮም ንጥፈታቶምኣብ ምክያድ ልዑል እጃም ኢዩ ዘለዎ። በዚድማ፡ ልብና ከይተጨነቐት ከምቲ ዝድለደም ንኽትጭንጉዕ የኽእላ። ቫይታሚንቢ-6 ድማ ምስ ሕማም ልቢ ምትእስሳርንዘለዎ ሆሞሳይስቴነ (homocysteine)ዝተባህለ ኣሚኖ ኣሲድ ኣብ ምጥፋእ ልዑልተራ ይጻወት።ዋሕዲደም(anemia)=ተምሪብውሑድመጠን ይኹን’ምበር ትሕዝቶ ናይ ሓጺን(Iron) ኣለዎ። ምህርቲ ናይቲ ኣብ ቀያሕቲዋህዮታት ደምና ዝርከብ ሆሞግሎቢን ድማየዕብዮ። ሆሞግሎቢን ኣገዳሲ መቖሚ ክፍሊኣካል ደምና ኮይኑ፡ ናብ መላእ ኣካላትናኦክስጅን የመላልስ። ስለዚ፡ ተምሪ ምምጋብምስ እነዘውትር ብሕማም ዋሕዲ ደምብቐሊሉ ክንጥቃዕ ኣይንኽእልን።ኣስተብህል! ሕማም ዋሕዲ ደም ዘለዎሰብ ተምሪ ምስ ጸባ ሓዊሱ መዓልታዊ ክሰቲተመራጺ ኢዩ።ምንጪ ፕሮቲን = ተምሪ ሓደ ካብዝለዓለ ምንጪ ፕሮቲን ብምዃኑ፡ ብቑዕኣቃውማ ኣካላትን ተረርቲ ጭዋዳታትንክህልወና ይሕግዘና። በዚ ድማ ስሩዕ ኣካላዊምንቅስቓስ ዘዘውትሩ ሰባት ሰለስተ ኣርባዕተፍረ ተምሪ ክበልዑ ተመራጺ ምዃኑክኢላታት ስነ-መግቢ የመልክቱ።ንጥዕና ኣዕጽምቲ = ተምሪ ‘ሰለኒዩም’፡‘ማግነዚዩም’፡ ‘ኮፐር’ን ‘ማንጋነዝ’ን ዝተባህሉንጥዕናን ድልዳለን ኣዕጽምቲ ኣካላትናዘገድሱ ማዕድናት ዝሓቖፈ መግቢ ኢዩ።ምንጪ፦ www.organicfacts.net