• ነብሰጾር’ያ ኢልና ዝጠርጠርናያ ጓለንስተይቲ፡ ሃንደራእ ኢልና ነብሰጾር ምዃናን ዘይምዃናን ክንሓታ ኣይግባእን። ግዜ እናወሰኸት ምስ ከደት ነብሳ ባዕሉ ክምስክረላ’ዩ። ነብሰጾር ምዃና ምስ ፈለጠት፡ ንዘቕረበቶም ሰባት ከም መርኣያ ሓጐሳ ባዕላ ክትነግር ክትጐዪ’ኳ ትኽእል እንተኾነት፡ በዚ ሕቶ ግን ብዙሓት ነብሰ-ጾራት ጽቡቕ ከም ዘይስመዐን እዮም ብዙሓት መጽናዕትታት ዝገልጹ።
• ነብሰ-ጾር’ያ ኢልና ዝጠርጠርናያ ጓለንስተይቲ፡ ብናይ ምግራምን ኣድናቖትን ኣጣምታ ዓይኒ ጌርና ክንጥምታ ኣይግባእን። ምኽንያቱ ኣጣምታና ዋላ ከይሓሰብናዮ “ሕጂ ከኣ ጠኒስኪ” ወይ “ኣንቲ እንታይ ኢኺ ጸጸኒሕኪ ጥብ ጥብ ትብሊ፣ ዘለዉኺ ዘይኣኽሉኺ ወዲአ እንዶ ኣይበልክን” ንብል ከምዘለና ጌሮም ከስምዑዋ ስለዝኽእሉ።
• ንሓንቲ ነብሰ-ጾር “እዉዉ… እእእም… ኣንቲ ክንድ ምንታይ ኢኺ ኴንኪ?” ክንብላ ፍጹም ኣይግባእን። ትንፋስ ዘለዎ ሰብ ተሰኪማ ዘላ ነብሰ-ጾር ክንዲ ምንታይ ክትከውን ንጽበ? ከምኡ ምባልና ኣኽፊእኪ፡ ጽቡቕ የለኽን ዘስምዕ እዩ።
• “እዚ ተጠኒሱ ዘሎ ወዲ ድዩ ጓል? እንታይ ኢኺ’ኸ ትደልዪ” ዝብሉ ሕቶታት ብዙሓት ነብሰ-ጾራት ዘይፈትዋኦ ሕቶ እዩ። እንተስ ወዲ እንተስ ጓል፡ ግዜኡ ኣኺሉ ምስ ተወልደ ክንርእዮ እንዲና፡ ጓል ይኹን ወዲ ንሳ ብሰላምን ጥዑይ ህጻንን ክትገላገል’ያ እትደሊ’ምበር ጾታ ኣይኮነን እቲ ብዙሕ ዘገድሳ። ስለዚ፡ ብዙሕ ብሕቶ ኣይነዋጥራ።
• “እዋይ ኣብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ግዜ ጥንስኽስ ከብድኺ ክንድዚ ድዩ ነይሩ ምግዛፉ ወይስ ሕጂ እዩ?” ዝብል ሕቶ’ውን ኣብ ኣከዳድናኣን ኣመጋግባኣን ኣሉታዊ ጽልዋታት ከስዕበላ ስለ ዝኽእል ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ኣገባብ ኣበሃህላ’ዩ። ክንብላ ዝግባኣና
• መጀመርያ ነቲ ጽቡቕ ዜና ምስ ሰማዕና እንቋዕ ሓጐሰኪ፡ ንሕና ሕጕሳት ኢና ብኣኺ” ንበላ።
• እንታይ ክንሕግዘኪ ከይበልና ሓገዝና ንለግሰላ (ብቓላትን ተግባርን)። ነብሰ-ጾር ብዙሕ ሓገዝ ከምዘድሊያ ከይሓተትና እንፈልጦ ሓቂ’ዩ።
• ወላ ኣመና ገዚፋ እናረኣናያ “እዋይ ከጸብቐልኪ፡ ብጣዕሚ ሕጕስቲ ኣለኺ” እናበልና ከነተባብዓ ምኽኣል ድማ፡ ናይ ገዛእ-ርእሱ እወታዊ ተራ ኣለዎ። *

• ጓለንስተይቲ፡ ኣብ ገዛ ንሰብኣያ ጽፍፍትን ጽርይትን ኮይና ክትጸንሖ ጽቡቕ’ዩ። ብደገ ደኺሙ ክዕርፍ ኣብ ዝደልየሉ እዋን፡ እትዛረቦ ዘረባ ንልቢ ሰብኣያ ዘረስርስ ክኸውን ይግባእ። ምኽንያቱ ብምዕዝምዛም እትቕበሎ እንተኾይና፡ ዘረባ ጸሊኡ ካብ ገዝኡ ክበርር ይኽእል’ዩ።

• ኣብ ዝኾነ እዋን፡ ጓለንስተይቲ በዓል ቤታ ደስ ዘይብሎን ዘይቅበሎን ባህርያት ክህልዋ ይኽእል’ዩ። እዚ ካብ ኮነ፡ እቲ ንሱ ዝጸልኦ ወይ ደስ ዘይብሎ ባህርያታ ኣብ ገዛ ከተንጸባርቕ

1. ንምልክት ልቦናዊ ፍቅርኻ፡ ንሰበይትኻ/መጻምድትኻ ኣብ ፍሉይ ኣጋጣሚታት ህያባት ኣበርኪትካላ ትፈልጥ’ዶ?

2. ኣብ ቅድሚ ሰባት ጉድለታታ ንኸይትእርማ ትጥንቐቕዶ?

3. ክርህወካ እንከሎ፡ ልዕሊ’ቲ ንኣስቤዛ ዝሃብካያ ገለ ገንዘብ ኣብ ደስ ዝበላ ከተውዕሎ ትህባዶ?

4. ብዝወሓደ 50 ሚኢታዊት ካብ ናይ ምዝንጋዕ መደባት ግዜኻ ምስ ሰበይትኻዶ ተሕልፎ?

5. ኣብ እንተንብቦም መጻሕፍቲ ዝንባለ ኮነ ስነ ኣእምሮኣዊ ኣተሓሳስባ ንጹር ተገዳስነት ትሕድርዶ?

6. ፍሉይ ናይ ጓል ኣንስተይቲ ናይ ኣእምሮ ዊንታ ብምርዳእ ኣብ እዋን ቊጠዐን ሕርቃንን ትተሓጋገዝዶ?

7. ሰበይትኻ ምስ ብሕውነታዊ መንገዲ ዝቐርብዋን ዝግደሱላን ደቂ ተባዕትዮ ዘሎካ ኣረእእያ ኣወንታዊ ድዩ?

8. ኣብ ከተድንቓን ከተመስግናን ዝግበኣካ ኣጋጣሚታት ተድንቓን ተመስግናንዶ?

9. ስጋዊ ርክብኩም ንስኻ ደስ ኣብ ዝበለካ ግዜ ድዩ ዝፍጸም ወይስ ኩነታታ ኣብ ግምት ብምእታው እትወስዶ ስጉምቲ ይዛይድ?

ንደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት ሕቶታት

1. ስርሑ ንምስላጥ ኣብ ሰብኣይኪ ግቡእ ነጻነት ትህብዮዶ?

2. ኣብ ስርሑ ንዝተመደባ ጸሓፍቲ ወይ ናይ ቀረባ መሳርሕቱ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ካብ ምውንጃል ትጥንቐቒዶ?

3. ገዛኺ ብዝተኻእለ መጠን፡ መሳጥን ተፈታውን ንክትገብርዎ ትጽዕሪዶ?

4. ሰብኣይኪ ካብ ስራሕ ኣብ ዝኣትወሉ ዘይተጸበዮ ዓይነት መግቢ ንኸጋጥሞ መግብታት ትቐያይሪዶ?

5. ከከም ኣድላይነቱ ክትተሓጋገዝዮ ምእንቲ፡ ብዛዕባ ስራሕ ሰብኣይኪ ንምፍላጥ በሊሕ ምክትታል ትገብሪዶ?

6. ንሓማትኪ ኮነ ኣዝማድ ሰብኣይኪ ብልብን ቅንዕናን ትቐርብን ትተሓጋገዝንዶ?

7. ንኣዒንቲ ሰብኣይኪ ዘዕግብን ዝማርኽን ቅዲ ዘለዎ ክዳን ትለብሲዶ?

8. ንደቀቕቲ ናይ ርእይቶ ፍልልይ ሰብኣይኪ ሕድገታት ትገብሪዶ?

9. ሰብኣይኪ ንዝፈትዎም ጸወታታት ተረዲእኪ ኣብ ትርፊ ግዜኺ ምስኡ ክትዘናግዒ ጻዕሪ ትገብሪዶ?

– 80% ካብ ጠቕላላ ደቂ ተባዕትዮ። ክቱር ፍቕሪ ተለቭዥንን ፊልምን ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ ኣዝየን ከምዘጽልእኦም ይንገር። በዚ ድማ ኣብ ምክትታል ተለቪዥንን ፊልምን ብዙሕ ተገዳስነት ዘይብላ ጓል ዝለዓለ ጠለብ ኣለዋ።

– ብዙሕ ግዜ ብስልኪ (ተለፎን) ምዕላል እተዘውትር ጓል ብዘመናውያን ደቂ ተባዕትዮ ከም ሓንቲ ወረኛ’ያ
እትቑጸር። ብመሰረት ዝተረኽበ መጽናዕቲ። 78.2 ሚእታዊት ካብ ደቂ ተባዕትዮ። ብዙሕ ግዜ ምስ ተሌፎን እትውዕል መጻምድቲ ኣዝያ ከምእተሕርቖም ይሕብሩ።

– ደቂ ተባዕትዮ ዋላ’ኳ ስፖርት እትፈቱ ጓል ኣዝያ ትስሕቦም እንተኾነት። ነቲ ጸወታ’ምበር ንስፖርተኛታት ክትፈቱ ኣይወሓጠሎምን’ዩ። በዚ ድማ ብስፖርት እምበር ብስፖርተኛታት እትማረኽ ጓል ኣይመርጹን።

– ናይ ምብህሃል ክእለትካ ኣማዕብል። ሓሳባትካን ስምዒታትካን ብግቡእ ግለጽ። ካልኦት ከምኡ ንኽገብሩ ድማ ኣተባብዕ።

– ዕርክነት ብሓደ ግዜ ጥፍጥፍ ኣቢልካ ዝስራሕ ዘይኮነስ ግዜ፣ ጻዕሪን ኣዕሩኽ ከተጥሪ ትደሊ’ዶ ? ግሉጽነት ዝሓትት ዓይነት ዝምድና’ዩ። ስለዚ ንዝተላለኻዮም ሰባት ክትፈልጦምን ክፈልጡኻን ጻዕርታት ኣካይድ።

– ዕርክነት ኣብ ምሃብን ምቕባልን’ዩ ዝምርኮስ፣ ከምቲ ካብ ሰባት ሓልዮትን ርህራሀን እትጽበ ንስኻ’ውን ወትሩ ከምኡ ግበር።

– ንዝተፋለጥካዮም ሰባት ኣብ ዝተፈላለየ ንጥፈታትካ ከምዝሳተፉ ግበር። እዚ ንዝያዳ ምፍላጥን ምትዕርራኽን ክሕግዘካ’ዩ።

“ዘይቀንእ ኣይወለድ” ዝብል ምስላ ኣቦታት ዘዘኻር ዓይነት ቅንኢ ቅዱስ ቅንኢ ይበሃል። እዚ ዓይነት ቅንኢ ንዝተመሃረ፡ ንዝነፍዐ፡ ንተባዕ፡ ንመስተወዓልን ገባሪ ሰናይን ሰብ ብምርኣይ ንዕኡ ንምምሳል ወይ ከምኡ ንምዃን ምምናይ ዘስዕቦ ቅንኢ ይውክል። እዚ ዓይነት ቅንኢ ንምፍዋሱ ድማ ኣበርቲዕካ ብምዕያይን ብምስራሕን ክፍወስ ይኽእል። ብተወሳኺ እዚ ዓይነት ቅንኢ ኣብ ምዕባለ ህይወት ሓጋዚ ምዃኑ ምሁራን ይገልጹ። ምክንያቱ: ካብቲ ቅዱስ ቅንኢ ዝተበገሰ ንነብሱ ከማዕብል ን ከመሓይሽን  ትርኢ። ቅዱስ ቅንኢ ዘለዎ ሰብ ነቲ ዝቐንኣሉ ሰብ ረኺብዎ ዘሎ ዓወት ክለግስ ኣይተምነየሉን።

ካብኡ ሓሊፉ ግን ዝኾነ ሰብ “ንምንታይ ንሱ/ንሳ ረኺባ ኣነ ዘይረኸብኩ” ወይ “እዚ ረኺብዎ/ረኺባቶ ዘሎ/ዘላ ዓወት እንተዝለግስ/እንተዝባላሾ መታን ማዕረ ክንከውን” ዝብል ዓይነት ሓደገኛ ኣተሓሳስባ እንተለዎ; እቲ ሰብ ከይተረደኦ ንነብሱ ኢዩ ዝጎድእ ዘሎ። ምክንያቱ; ካብቲ ዝተዓወተ ሰብ ተማሂሩ; ጽዒሩ (ግዜ ወን እንተወሰደ ብዘየገድስ) ካብኡ ንላዕሊ ክኸወን እናኸኣለ; ከይተረደኦ ኣድህቦኡ ናብ ኣዕናዊ ዝኾነ ኣተሓሳስባ ከም ዘድህብ ይገብር ኣሎ። ን ድረይደን ዝተባህለ ተመራማሪ፡ ንቅንኢ ሕስድና ፡ “ናይ መንፈስና ሕማም ወይቦ” ክብል ገሊጽዎ። ቅንኢ ሃሳዪን ሓደገኛን ስሚዒት’ዩ። ብጻይና ወይ መወዳድርትና ካባና ዝያዳ ሰጒሙ ወይ ቀሲኑ ክንርእዮ ካብ ዘይምድላይ ዝብገስ ፍርሒ ምዃኑ ድማ ተመራመርቲ ስነልቦና ይሕብሩ። መብዛሕትና እቲ ዘቕናኣና ነገር ከም ምስጢር ኣብ ውሽጥና ስለ እንሕዞ ጸቕጢ ክፈጥረልና ይርአ። ገለ ቀናኣት ሰባት’ውን ኣቑሑ ናይ ምዕናው ጠባይ ዘርእዩ ኣለዉ። ካልኦት ድማ ብዘይ ኣገባብ መኪና ክንዝውርን ንሰባት ብቐጻሊ ከነናሽውን ከነጥቅዕን ንረአ።

እዚ ኣዝዩ ሓደገኛን ንኣእምሮ ቀታሊ ዝኾነ ዓይነት ቅንኢ’ዩ። ርኹስ ቅንኢ ኣብ ኣእምሮ ዝቐንአ ዝሰፍር ሓደገኛ ኣተሓሳስባ ኮይኑ፡ ነቲ ዝቐንኣካሉ ሰብ ንምጉዳእን ዑቑር ብቕዓቱ ንምድኻምን ዝሕለን ናብ ሕማቕ ኣሉታዊ ስምዒት ዝደፋፋእ ፍጻመ ስምዒት’ዩ። በዚ ሕማም (ርኹስ
ቅንኢ) ዝተለኽፉ ሰባት ድማ ኣዝዮም ሓደገኛታት ይኾኑ።

1. ሕጽረት ወይ ስእነት ነብሰ ምትእምማን

2. ድኹም ነብሰ ግንዛበ

3. ፍርሒ

4. ዘይርጉእነት

ብኸመይ ከነወገዶ ንኽእል? ቅንኢ ኣብቲ ዝቐንአን ኣብቲ ግዳይን (ዝተቐንኦ) ሰብ ዘውርዶ ሃስያ ተዛማድን ማዕረን ምዃኑ’ዮም ተመራመርቲ ስነ-ልቦና ዝሰማምዑ። ቅንኢ ከተወግዶ ቀሊል’ኳ እንተዘይኰነ፡ ብቐንዱ ኣብ ደረጃ ምዕባለን ኣተሓሳስባን ናይቲ ቐናእ ሰብ’ዩ ዝምርኰስ። ንምውጋዱ ካብ ክኢላታት ዝወሃበና ምኽሪ ኸኣ እዚ ዝስዕብ እዩ፡-

• ሰባት ክዕወቱ ከለዉ ትሓርቕ እንከለኻ: መልእኽቲ ኢዩ ነዓኻ: እቲ መልእኽቲ ድማ “ዕላማ ይሃልኻ ኣብ ሂወትካ” ኢዩ:: ዕላማ እንተለካ: ሓደ መዓልቲ ዕላማኻ ከም ትወቅዕ ስለ ትተኣማመን ብናይ ሰብ ዓወት መሊስካ ተተባባዕ እምበር ኣይትሓርቕን:: ስለዚ ሓደ ሰብ ክዕወት ክትሪኦ ከለኻ ዕላማኡ ሃሪሙ ማለትዩ:: ንስኻ ወን ዕላማኻ ከትሃርም ፈትን::

• ናይ አፍቃሪ ዘይምርካብ ቅንኢ ምስ ዝኸውን ንነብስኻ እዚ ዝስዕብ ሕቶ ሕተታ “ኣነ ከምቲ ኣብ ኣፍቃርየይ ክረኽቦ ዝደሊ ነገራት/ጠባያት ይውንን ዶ?”: እቲ ትደልዮ ጠባያት ካብ ኣፍቃሪኻ ቅድሚ ምጽባይካ እቲ ደሊኻዮ ዘለኻ ኣብ ነብስኻ ክትሪኦ ይምረጽ::

• ምዝንጋዕ: ከምዚ ከጋጥመካ ከሎ ንበይንኻ ኮፍ ኢልካ ኣይትሕሰብ; ተዘናጋዕ ምስ የዕሩኽትካ/ምሓዙትኪ ተራኸብ

• ነብስና ቀጻሊ ኣብ ስራሕ ከም እትጽመድ ምግባር; ኮፍ ዘይምፍታው::

ምባል ንበዓል ቤትኪ ምስ ካልእ ሰብ ዘይምንጽጻር። ደቂ ተባዕትዮ ክነጻጸሩ ኣይደልዩን’ዮም።

2 . “ካባይ ንላዕሊ እተፍቅራ ኣላትካ”

ምባል ዋላ ንስለ ዋዛ ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዘይምባል፣ እንተኽኢልኪ ማዕረ ክንደይ ከምእተፍቅርዮ ሓብርዮ። ዘረጋገጽክዮ ዘይብልኪ ምስ ካልእ ይዘውር ኣሎ ዝዓይነቱ ናይ ምጥርጣርን ልብኺ ናይ ምሕባእን ባህሪ ኣይተንጸባርቒ። እንተታት ብዘየገድስ ንጉስ ፍቕሪኺ ምዃኑ፡ ንግስቲ ፍቕሩ ምዃንኪ ግለጽሉ።

3. “ወላዲትካ ኣይተፍቅረኒን’ያ መስለኒ”

ምባል ብዛዕባ ስድራቤቱ ክፉእ ነገር ኣይትዛረቢ። ወላዲቱ ኣከዳድናኺ ዋላ ኣይትፍተዎ ወይ’ውን ንኽልቴኹም ከም መጻምዲ ዘይትፈትወኩም ትኹን፡ ኣንጻራ ዝዀነ ነገር ኣይትዛረቢ። እንተተዛሪብኪ ግን ኣብ ልዕሊኡ ይኹን ኣብ ልዕሊ ዓበይቲ ሰባት ክብረት ከምዘይብልኪ’ዩ ዝቖጽረኪ። ሽሕ ግዜ የፍቅር፡ ኣንጻር ስድራቤቱ ኣንጻር ነገር ዝወስድ ወዲ ከምዘየለ ፍለጢ።

4. ሕማቕ ቃላት ዘይምውጻእ ዝበዝሕ ግዜ ኣብ እዋን ክርክር ብሰንኪ ሕርቃን ዘይቅቡላት ቃላት ክሞልቁይስምዑ’ዮም

ንስኺ ግን ካብ ከምዚ ተጠንቀቒ። “ንስኻ ርጉምን ክፉእን እንዲኻ፣ ብዓለገ” ወዘተ እናበልኪ ዘለፋን ጽዩፉን ቃላት ብስምዒት ከይተውጽኢ ነብስኺ ሓልዊ። ብዘየገድስ ማዕረ ክንደይ ኣብ ልዕሊኡ ሓሪቕኪ ኣለኺ፡ ቃላትኪ ሓልዊ፡፡

5. “ሎሚ ኣዝየ ደኺመ ስለዘለኹ ምናልባሽ ንጽባሕ”

ምባል በዓል ቤትኪ ሓደ ነገር ክትፍጽምሉ ምስ ዝሓተኪ’ሞ ንስኺ ግን ኣብ ስራሕ ሕማቕ ስለዝወዓልኪ ወይ ቈልዑ ተካልኪ ስለዘጽገቡኺ፡ ንኸይትፍጽምሉ መመኽነይታ ምቕራብ መንሽሮ ፍቕሪ ምዃኑ ኣይትዘንግዒ። ንትእዛዝ ወይ ጠለብ በዓል ቤትኪ ብዝዀነ መመኽነይታ ክትሓልፍዮ ኣይግባእን። ደኺምኪ እንከለኺ ጠለባቱ ንጽባሕ ከይበልኪ ምስ ተማልእሉ፡ ድኻምኪ ናብ ሓይሊ ኩራኺ ድማ ናብ ፍቕሪ ክቕየር’ዩ። ጠለባት በዓል ቤትኪ ምስ ኣማላእኪ ድማ ብዛዕባ ዝነበረኪ ድኻምን ዝወዓልክዮ ጸገምን ሃዲእኪ ኣዕልልዮ – ንሱ ድማ ንመጻኢ ክድንግጸልክን ክርዳኣልክን’ዩ።

ሓደ መጻምድቲ ጥራይ ኣብ ዝዘዝወሉ እዋን ንዕድመ ፍቕሪ ኣጥፊኡ ናብ ዘይተደልየ ባእስን ግርጭትን ከምርሕ ይኽእል። ክቱር ፍቕሪ ምልኣት ፍቕሪ ዘይኮነ ኣብ  ነብስኻን ነብሲ መጻምድኻን እምነት ብምጥፋእ፡ ዝኽሰት ነብሰ ምትሓት እዩ። ብፍላይ ዝኾነ ጭብጢ ከይረኸብካ ኣብ ልዕሊ መጻምድኻ ዝውሰድ ምጥርጣራትን ኣበራትን፡ ንዓኻ ናብ ዘይተደለየ ጭንቀትን ነብሰ ምትሓትን ወሲዱ ንዕድመ ፍቕሪ ዝቖጺ ተግባራት’ዩ። ንኣብነት ገለ ካብ ቀናኣት ዝብልዎ ዘረባታት፡

=> ምሳይ እንከለኺ/ኻ/ ንኻልእ ሰላም ኣይትበሊ/ል/።
=> እዚ ስራሕ ምስ ሰባት ስለ ዘራኽበኪ/ካ/ ስራሕ ግደፍዮ/ፎ/።
=> ዕትብ/ቲ/ ኩን/ኒ/።
=> ስሓቕ ኣይተብዝሕ/ሒ/።
=> መጋየጺ ኣይትጠቀም ኣይትጠቀም/ሚ/።

ኣብ ልዕሊ መጻምድኻ ከምዞም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ኣበሃህላታት ወይ’ውን ስምዒታት እተዘውትር ወይ’ውን እተዘውትሪ እንተዄንኪ፡ ንዘለኩም ፍቕሪ ናብ ዕንወት
ዘምርሕ ስለዝኾነ ኣብ ሓጺር ግዜ ንኽተቋርጾ ተበገስ። እንተዘየለ ግን ኣብ ልዕሊ ዘለካ ነብሰ-ክብርን ርእሰ ተኣማማንነት ኣጉዲሉ ንመጻኢ’ውን ኣብ ልዕሊ ካልኦት እትረኽቦም ካልኦት መጻምድቲ ሕማቕ ስእሊ ክህልወካ ይኽእል።